Quỹ ước mơ chung của gia đình là một khoản tiền riêng mà cả nhà cùng góp cho một điều ước đã thống nhất — một chuyến đi, một chiếc đàn, một bữa tiệc mừng thọ ông bà. Để quỹ chạy được cần bốn thứ: một điều ước cả nhà cùng chọn, một quy tắc góp rõ ràng (ai góp bao nhiêu, khi nào), một chỗ để tiền nhìn thấy được, và một buổi xem lại hằng tháng. Trẻ con góp phần nhỏ, nhưng phần nhỏ ấy làm chúng thấy điều ước là của mình.
Quỹ ước mơ khác quỹ chi tiêu gia đình thế nào
Nhiều nhà đã có tiền chợ, tiền điện nước, tiền học, khoản để dành phòng khi ốm đau. Quỹ ước mơ không thay những khoản đó. Nó là phần thêm, có tên, có hạn, và cả nhà đều biết để làm gì. Khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ: tiền chợ do cha mẹ quyết, còn quỹ ước mơ do cả nhà cùng bàn.
Vì vậy quỹ ước mơ không nên lấy từ phần thiết yếu. Nếu tiền tháng này chỉ vừa đủ ăn, học, chữa bệnh, thì quỹ ước mơ có thể bắt đầu bằng con số rất nhỏ, hoặc bằng những thứ không phải tiền: thời gian, công sức, đồ cũ bán đi.
Bước 1: Chọn điều ước chung
Quỹ chỉ bền khi ai cũng thấy điều ước đáng góp. Một buổi tối cuối tuần, mỗi người viết ra giấy một đến ba điều mình muốn cả nhà cùng làm trong năm. Đọc to từng tờ, gom những điều giống nhau. Rồi cùng chọn một, theo vài tiêu chí:
- Ai cũng tham gia được, kể cả người nhỏ nhất và người lớn tuổi nhất.
- Làm được trong 6–12 tháng — xa hơn thì trẻ nhỏ khó giữ hứng thú.
- Số tiền tính ra không làm ai phải hy sinh khoản thiết yếu.
Nếu hai điều ước ngang nhau, có thể chọn một điều cho năm nay và ghi điều kia vào "danh sách năm sau". Không điều ước nào bị gọi là "vô lý" — chỉ là chưa đến lượt.
Bước 2: Đặt quy tắc góp
Quy tắc càng rõ thì càng ít giận nhau về sau. Một bảng quy tắc mẫu:
| Người | Góp gì | Khi nào |
|---|---|---|
| Bố, mẹ | Một số tiền cố định đã thống nhất | Ngày nhận lương |
| Con lớn (có tiền tiêu vặt) | Một phần nhỏ tiền tiêu vặt, do con tự chọn tỷ lệ | Mỗi tuần |
| Con nhỏ | Tiền lì xì con muốn góp, hoặc "góp công" như gom giấy, chai lọ để bán | Khi có |
| Ông bà (nếu muốn) | Tuỳ ý, không đặt mức | Tuỳ ý |
| Cả nhà | Tiền bán đồ cũ, tiền tiết kiệm từ một thói quen chung (ví dụ bớt gọi đồ ăn ngoài) | Cuối tháng |
Với trẻ, điều quan trọng là được chọn góp, không bị bắt góp. Tiền lì xì vẫn là của con; con quyết đưa bao nhiêu vào quỹ chung. Một đứa trẻ tự bỏ mười nghìn đồng vào hũ sẽ nhớ chuyến đi đó rất lâu.
Góp công cũng là góp
Không phải ai cũng có tiền. Có thể quy đổi công việc thành phần góp: con rửa xe cho bố thì bố bỏ vào quỹ một khoản thay cho con; cả nhà tự nấu tiệc thay vì đặt nhà hàng thì phần chênh lệch đi vào quỹ. Cần cẩn thận một điều: đừng biến mọi việc nhà thành việc có công. Việc nhà hằng ngày là việc chung của người sống trong nhà; chỉ những việc "thêm" mới quy đổi.
Bước 3: Chỗ để tiền nhìn thấy được
Với nhà có con nhỏ, một chiếc hũ thuỷ tinh trong suốt đặt trên kệ phòng khách hiệu quả hơn mọi bảng tính. Trẻ thấy tiền dày lên. Dán lên hũ một tấm ảnh nơi muốn đến hoặc món muốn có. Với số tiền lớn hơn, cha mẹ có thể giữ phần chính ở một chỗ an toàn và chỉ để trong hũ phần góp của trẻ, kèm một tờ giấy ghi "tổng quỹ hiện có" cập nhật mỗi tháng.
Dù để ở đâu, nên có một sổ quỹ: ngày, ai góp, bao nhiêu, tổng. Sổ này là bằng chứng công bằng, và cũng là kỷ niệm. Nhiều năm sau mở ra, thấy nét chữ nguệch ngoạc của đứa con lớp hai ghi "con góp 5.000", ai cũng mỉm cười.
Bước 4: Buổi xem lại hằng tháng
Mười lăm phút mỗi tháng, cả nhà ngồi lại: đếm quỹ, tô thêm vào thanh tiến độ, nhắc lại điều ước. Có thể giao cho một bạn nhỏ làm "thủ quỹ" — đọc số, ghi sổ. Buổi này cũng là lúc điều chỉnh: tháng sau có đám cưới họ hàng, có thể góp ít hơn; tháng có thưởng, góp nhiều hơn.
Giữ buổi này nhẹ nhàng. Không trách ai góp ít. Không so sánh anh em. Nếu quỹ chậm hơn dự kiến, cả nhà cùng tìm cách: lùi ngày, đổi phiên bản nhỏ hơn, hoặc thêm một đợt bán đồ cũ.
Quy tắc khi phải rút quỹ
Cuộc sống có việc gấp. Nên thống nhất từ đầu: quỹ ước mơ chỉ rút khi có việc thật sự cần, và khi rút thì cả nhà được biết lý do. Với trẻ, có thể nói đơn giản: "Bà ốm, nhà mình dùng tạm quỹ để đưa bà đi khám. Khi bà khoẻ, nhà mình góp lại." Cách nói này dạy con rằng ước mơ quan trọng, nhưng người thân quan trọng hơn — và ước mơ không mất, chỉ lùi lại.
Phần góp riêng của trẻ nên được ghi lại để trả lại hoặc tính tiếp vào quỹ khi bắt đầu lại.
Khi điều ước thành sự thật
Ngày dùng quỹ là một ngày đáng làm cho đặc biệt. Vài cách nhỏ:
- Để trẻ tự trả một khoản nhỏ bằng phần tiền của mình — mua vé vào cửa, trả tiền một món ăn.
- Chụp một tấm ảnh cả nhà cùng chiếc hũ rỗng.
- Viết vào trang cuối sổ quỹ: đã góp trong bao lâu, tổng bao nhiêu, điều ước đã làm thế nào, mỗi người nhớ nhất điều gì.
- Nếu còn dư, cả nhà cùng quyết: để làm vốn cho quỹ năm sau hay dùng cho một điều nhỏ ngay.
Lỗi hay gặp
- Điều ước do một người quyết. Bố muốn đi biển, cả nhà góp miễn cưỡng. Quỹ sẽ chết sau vài tháng.
- Quy tắc góp không rõ. "Ai có thì góp" thường thành "không ai góp".
- Dùng quỹ vào việc khác mà không nói. Mất lòng tin của trẻ còn khó lấy lại hơn mất tiền.
- Thưởng phạt bằng quỹ. "Con điểm kém thì không được đi" biến điều ước chung thành công cụ kỷ luật. Quỹ ước mơ nên tách khỏi chuyện điểm số.
Bắt đầu từ tuần này
- Hẹn một buổi tối cuối tuần, mỗi người viết ra một đến ba điều ước chung.
- Cùng chọn một điều, ghi lên đầu sổ quỹ kèm tháng muốn làm.
- Thống nhất bảng góp: ai, bao nhiêu, khi nào; trẻ tự chọn phần mình.
- Tìm một chiếc hũ trong suốt, dán ảnh điều ước lên.
- Ghi vào lịch ngày xem lại quỹ đầu tiên, một tháng sau.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ ước mơ gia đình là gì?
Đó là một khoản tiền riêng mà các thành viên cùng góp cho một điều ước đã thống nhất, như một chuyến đi hay một món đồ cả nhà muốn có. Quỹ có tên, có hạn và có quy tắc góp rõ ràng, tách khỏi tiền chi tiêu thiết yếu.
Trẻ con có nên góp tiền vào quỹ chung không?
Nên, nếu trẻ được tự chọn góp và chọn mức góp. Phần góp nhỏ giúp trẻ thấy điều ước là của mình và hiểu rằng điều mong muốn cần thời gian để gom góp. Không nên ép trẻ góp hay lấy tiền lì xì của con mà không hỏi.
Nhà ít tiền thì làm quỹ ước mơ thế nào?
Bắt đầu bằng số rất nhỏ, chọn điều ước ít tốn kém, và góp bằng những thứ không phải tiền như bán đồ cũ, tự nấu thay vì đặt ngoài. Quỹ ước mơ không nên lấy từ phần chi thiết yếu.
Phải rút quỹ cho việc gấp thì nói với con thế nào?
Nói rõ lý do bằng lời đơn giản, rằng nhà mình dùng tạm vì người thân cần, và sẽ góp lại sau. Ghi lại phần góp riêng của trẻ để trả lại hoặc tính tiếp khi quỹ bắt đầu lại.
Bao lâu nên xem lại quỹ một lần?
Mỗi tháng một lần, khoảng mười lăm phút, là vừa. Buổi này để đếm quỹ, ghi sổ, tô thanh tiến độ và điều chỉnh mức góp theo tình hình tháng tới.
