Khi vợ chồng hay hai người yêu nhau có hai ước mơ khác nhau, cách dung hoà thường không phải là chọn một bỏ một, mà là xếp lại thứ tự, chia nguồn lực và tìm phần giao nhau. Muốn vậy, mỗi người cần nói rõ ước mơ của mình cần bao nhiêu tiền, thời gian, chỗ ở, rồi cùng nhau xếp lịch theo năm thay vì để hai giấc mơ âm thầm giành nhau.
Bài này đưa ra bốn kiểu xung đột ước mơ hay gặp ở các cặp đôi Việt, một bảng "bóc tách" để thấy hai ước mơ thật sự đụng nhau ở đâu, các cách dung hoà, và những câu nói giúp buổi nói chuyện không biến thành cãi nhau.
Bốn kiểu xung đột ước mơ hay gặp
| Kiểu | Ví dụ | Đụng nhau ở |
|---|---|---|
| Cùng tiền | Chồng muốn mua xe, vợ muốn để tiền cho con đi học thêm ngoại ngữ | Một khoản tiền chỉ tiêu được một lần |
| Cùng thời gian | Vợ muốn học thạc sĩ buổi tối, chồng muốn mở quán cuối tuần | Ai trông con, ai lo việc nhà |
| Nơi sống | Một người muốn về quê sống gần cha mẹ, người kia muốn ở thành phố lớn | Chỉ ở được một chỗ |
| Lối sống | Một người mơ ổn định, người kia mơ khởi nghiệp, đổi nghề | Mức rủi ro cả nhà chịu được |
Kiểu cuối cùng khó nhất vì nó chạm vào cảm giác an toàn của cả gia đình. Ba kiểu đầu thường giải được bằng thứ tự và lịch.
Bóc tách trước khi bàn
Nhiều cặp cãi nhau về ước mơ mà không biết thật ra nó cần gì. "Anh muốn mở quán" có thể là quán ba mươi chỗ cần vay tiền, cũng có thể là một xe cà phê sáng cuối tuần. Trước buổi bàn, mỗi người tự điền bảng sau cho ước mơ của mình:
| Câu hỏi | Người A | Người B |
|---|---|---|
| Ước mơ viết thành một câu cụ thể | ||
| Cần khoảng bao nhiêu tiền (tự ước tính, ghi rõ là ước tính) | ||
| Cần bao nhiêu giờ mỗi tuần, trong bao lâu | ||
| Có cần đổi chỗ ở, đổi việc không | ||
| Phần cốt lõi nhất, bỏ phần này thì không còn là ước mơ | ||
| Phần có thể co giãn | ||
| Nếu phải đợi, đợi được bao lâu |
Đặt hai cột cạnh nhau, thường sẽ lộ ra: hai ước mơ chỉ thật sự đụng nhau ở một hai dòng, không phải tất cả. Đó là chỗ cần bàn. Những dòng còn lại có thể cùng tồn tại.
Năm cách dung hoà
1. Lần lượt
Ước mơ của người này trước, người kia sau, có mốc rõ ràng. "Hai năm tới em học thạc sĩ, anh lo phần đón con buổi tối. Sau khi em tốt nghiệp, năm tiếp theo dành cho anh thử mở quán cuối tuần." Cách này hiệu quả khi cả hai tin rằng lượt của mình sẽ đến thật, nên mốc phải được ghi ra và nhắc lại.
2. Chia đôi nguồn lực
Mỗi người có một phần tiền và thời gian riêng cho ước mơ của mình, nhỏ hơn mong muốn nhưng đều đặn. Ví dụ mỗi tháng để riêng hai khoản bằng nhau, mỗi người có hai buổi tối trong tuần cho việc của mình.
3. Tìm phần giao
Người muốn về quê và người muốn ở thành phố có thể cùng muốn "con lớn lên gần thiên nhiên" và "có cơ hội việc làm tốt". Một thành phố nhỏ gần quê, hoặc ở thành phố nhưng về quê đều đặn mỗi tháng, có thể chạm tới phần lõi của cả hai.
4. Thu nhỏ cả hai
Thay vì một ước mơ lớn và một ước mơ bị hoãn vô thời hạn, cả hai cùng làm phiên bản nhỏ trước. Xe cà phê thay cho quán, khoá học ngắn hạn thay cho chương trình hai năm.
5. Biến thành ước mơ chung
Đôi khi ước mơ của một người có chỗ cho người kia. Vợ mơ mở tiệm hoa, chồng giỏi sổ sách. Không phải lúc nào cũng hợp, và không nên ép, nhưng đáng hỏi: "Trong ước mơ của em, có phần nào anh muốn làm cùng không?"
Lịch ước mơ theo năm
Khi đã chọn cách dung hoà, hãy vẽ một lịch ba đến năm năm trên một tờ giấy khổ lớn. Mỗi người một màu bút. Ghi các ước mơ vào đúng năm, kèm những việc chung của gia đình như con vào lớp 1, con thi chuyển cấp, sửa nhà.
| Năm | Việc chung | Ước mơ của A | Ước mơ của B |
|---|---|---|---|
| Năm 1 | Con vào lớp 1 | Bắt đầu học thạc sĩ buổi tối | Bán thử cà phê online, để dành vốn |
| Năm 2 | Sửa lại bếp | Viết luận văn | Tiếp tục bán thử, học pha chế ngắn hạn |
| Năm 3 | Chuyến về quê dài ngày | Tốt nghiệp, giảm giờ học | Xe cà phê cuối tuần |
Lịch này không phải hợp đồng. Nó sẽ thay đổi. Nhưng nó cho cả hai thấy ước mơ của mình có chỗ, và tránh cảm giác "chỉ có ước mơ của người kia là được ưu tiên".
Câu nói giúp và câu nói làm hỏng
| Nên nói | Nên tránh |
|---|---|
| "Kể anh nghe phần nào của việc này làm em thích nhất?" | "Cái đó viển vông lắm." |
| "Phần anh lo nhất là tiền vay. Mình tính xem cần bao nhiêu." | "Em lúc nào cũng nghĩ cho em." |
| "Nếu làm lần lượt, em muốn ai trước?" | "Thôi, anh bỏ, cho em làm đi." (rồi giận ngầm) |
| "Mình thử một năm rồi cùng ngồi lại xem." | "Để sau tính." (không có ngày) |
Câu "thôi, anh bỏ" nghe có vẻ hy sinh đẹp, nhưng nếu nói trong lúc chưa thật lòng, nó thường biến thành món nợ ngầm, nhắc lại trong những lần cãi nhau sau này. Tốt hơn là nói thật: "Anh chưa sẵn sàng bỏ, mình tìm cách khác."
Khi không tìm được điểm chung
Có những ước mơ thật sự không thể cùng tồn tại, ví dụ một người quyết sống ở nước ngoài lâu dài, người kia không thể rời cha mẹ già. Khi đó cuộc nói chuyện chạm tới những quyết định lớn của gia đình. Một người thứ ba trung lập như chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình, chuyên gia tâm lý có thể giúp hai người nghe nhau rõ hơn. Tìm tư vấn không có nghĩa là quan hệ có vấn đề, mà là cả hai coi chuyện này đủ quan trọng.
Nếu xung đột kèm lời lẽ xúc phạm, đe doạ, kiểm soát tiền bạc hay hành vi bạo lực, đó không còn là chuyện ước mơ. Hãy tìm hỗ trợ từ người thân tin cậy, chuyên gia hoặc cơ quan chức năng.
Bắt đầu từ tuần này
- Mỗi người tự điền bảng bóc tách cho ước mơ của mình, chưa đưa cho nhau xem.
- Hẹn một buổi tối không có con, không điện thoại, đặt hai bảng cạnh nhau và chỉ tìm những dòng đụng nhau.
- Chọn thử một trong năm cách dung hoà cho dòng đụng nhau lớn nhất.
- Vẽ nháp lịch ước mơ ba năm, dán ở chỗ cả hai thấy.
- Hẹn ngày ngồi lại sau ba tháng.
Ước mơ của anh là ______, phần cốt lõi là ______. Ước mơ của em là ______, phần cốt lõi là ______. Hai ước mơ đụng nhau ở ______. Cách mình chọn thử là ______. Ngày ngồi lại: ______.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng có ước mơ khác nhau thì phải làm sao?
Hãy bóc tách từng ước mơ ra xem nó cần bao nhiêu tiền, thời gian và có cần đổi chỗ ở không. Thường hai ước mơ chỉ đụng nhau ở một vài điểm. Sau đó chọn cách làm lần lượt, chia đôi nguồn lực, tìm phần giao hoặc thu nhỏ cả hai.
Có nên hy sinh ước mơ của mình cho bạn đời?
Nhường nhau là chuyện bình thường trong gia đình, nhưng nên là nhường có thời hạn và được cả hai ghi nhận. Hy sinh khi chưa thật lòng dễ biến thành oán giận ngầm. Làm lần lượt với mốc rõ ràng thường bền hơn bỏ hẳn.
Một người muốn ổn định, một người muốn khởi nghiệp thì sao?
Hãy bàn cụ thể mức rủi ro cả nhà chịu được: bao nhiêu tiền có thể dùng, bao lâu không có thu nhập ổn định thì phải dừng. Khởi nghiệp ở quy mô nhỏ trong khi một người giữ việc ổn định là cách nhiều gia đình chọn.
Khi nào nên nhờ chuyên gia tư vấn hôn nhân?
Khi hai người nói chuyện nhiều lần mà vẫn không nghe được nhau, hoặc ước mơ chạm tới quyết định lớn như nơi sống, sinh con, đổi nghề. Chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình hoặc chuyên gia tâm lý giúp cuộc nói chuyện có cấu trúc và công bằng hơn.
Lập kế hoạch ước mơ chung cho vợ chồng thế nào?
Vẽ một lịch ba đến năm năm, mỗi người một màu bút, ghi cả việc chung của gia đình lẫn ước mơ riêng của từng người. Treo ở chỗ dễ thấy và hẹn ngồi lại vài tháng một lần để chỉnh.
