Họp gia đình đặt điều ước cho năm mới là một buổi ngồi chung khoảng một tiếng, nơi mỗi thành viên kể một điều ước riêng cho năm tới, cả nhà chọn một điều ước chung, rồi mỗi điều ước được gắn một bước đầu tiên và một người nhắc. Buổi họp thành công khi trẻ con được nói thật, người lớn không chấm điểm điều ước của ai, và kết quả được dán ở chỗ cả nhà nhìn thấy suốt năm.
Bài này gợi ý thời điểm, cách chuẩn bị theo độ tuổi của con, một chương trình họp năm bước, mẫu "tấm thẻ điều ước", và cách giữ cho điều ước còn sống tới giữa năm thay vì quên sau rằm tháng Giêng.
Khi nào họp
Gia đình Việt có hai "năm mới" để chọn: Tết dương lịch và Tết Nguyên đán. Nhiều nhà thấy những ngày cuối tháng Chạp, khi đã dọn nhà xong, hoặc một buổi chiều trong mấy ngày nghỉ Tết sau khi đi chúc Tết về, là lúc cả nhà thong thả nhất. Có nhà chọn đêm 31 tháng 12 dương lịch vì con cái háo hức đếm ngược.
Tránh những lúc đông khách, những bữa cơm có họ hàng: trẻ con sẽ ngại nói, người lớn dễ quay sang hỏi điểm số, chuyện chồng con. Buổi họp này chỉ gồm những người sống chung một nhà.
Chuẩn bị theo độ tuổi của con
| Tuổi | Con tham gia thế nào | Gợi ý cho cha mẹ |
|---|---|---|
| 3–5 tuổi | Vẽ một bức tranh về điều muốn làm, kể bằng vài câu | Hỏi "năm tới con muốn được làm gì cùng bố mẹ?" thay vì "ước mơ của con là gì" |
| 6–9 tuổi | Viết hoặc nhờ người lớn viết một câu, dán hình minh hoạ | Gợi ý ba loại: muốn học, muốn đi, muốn làm cho người khác |
| 10–14 tuổi | Tự viết thẻ, tự nghĩ bước đầu tiên | Để con nói trước người lớn để không bị ảnh hưởng |
| 15 tuổi trở lên | Có thể có điều ước muốn giữ riêng | Cho phép con chỉ chia sẻ một phần, không ép kể hết |
Một tuần trước buổi họp, nói với cả nhà: "Tối thứ Bảy tuần sau nhà mình họp năm mới, mỗi người nghĩ trước một điều ước cho mình và một điều ước cho cả nhà." Báo trước giúp con không bị lúng túng.
Chương trình họp năm bước
Bước 1: Nhắc lại năm cũ (10 phút)
Mỗi người kể một chuyện vui nhất trong năm của mình. Có thể mở ảnh trên điện thoại cùng xem. Nếu năm trước đã họp, đọc lại các tấm thẻ điều ước cũ: điều nào đã làm, điều nào chưa. Không ai bị trách vì điều ước chưa thành.
Bước 2: Điều ước riêng (20 phút)
Lần lượt từng người, bắt đầu từ người nhỏ nhất, kể điều ước riêng cho năm tới. Luật duy nhất: không ai được chê, cười, hay nói "cái đó không được đâu". Người nghe chỉ được hỏi: "Vì sao con muốn điều đó?" hoặc "Con muốn bắt đầu thế nào?"
Ví dụ điều ước riêng của một gia đình bốn người:
- Bé 6 tuổi: "Con muốn biết bơi."
- Anh 11 tuổi: "Con muốn tự làm một cái diều bay được."
- Mẹ: "Mẹ muốn đọc hết mười hai cuốn sách, mỗi tháng một cuốn."
- Bố: "Bố muốn tập chạy được năm cây số không nghỉ."
Bước 3: Điều ước chung (15 phút)
Mỗi người đề xuất một điều ước cho cả nhà. Viết hết lên một tờ giấy lớn. Rồi cả nhà chọn một, bằng cách mỗi người được đánh hai dấu tích. Điều ước chung nên là việc cả nhà cùng làm được, ví dụ: "về quê ngoại ở một tuần mùa hè", "trồng một luống rau trên sân thượng", "mỗi tháng một buổi tối không ai dùng điện thoại".
Bước 4: Bước đầu tiên và người nhắc (10 phút)
Với mỗi điều ước, hỏi: "Việc đầu tiên là gì, làm vào khi nào?" Rồi chọn một người nhắc cho mỗi điều ước. Trẻ con rất thích làm người nhắc cho bố mẹ. Bé 6 tuổi có thể là người nhắc bố đi chạy mỗi sáng chủ nhật.
Bước 5: Viết thẻ và dán (10 phút)
Mỗi người viết thẻ điều ước của mình theo mẫu ở dưới. Dán tất cả lên một tấm bảng hoặc cánh tủ lạnh. Có nhà treo thẻ lên một cành cây khô cắm trong lọ, giống cách người Nhật treo giấy tanzaku dịp Tanabata, chỉ để trang trí cho vui chứ không mang ý nghĩa cầu xin.
Mẫu thẻ điều ước
Tên: ______. Năm: ______.
Điều ước của mình: ______.
Vì sao mình muốn: ______.
Bước đầu tiên: ______, vào ngày ______.
Người nhắc mình: ______.
Với trẻ chưa biết viết, để trống phần chữ và cho con vẽ vào ô lớn, cha mẹ ghi chú nhỏ bên dưới.
Những điều nên tránh
- Biến điều ước của con thành mục tiêu học tập: con nói "con muốn nuôi một con mèo", cha mẹ chuyển thành "vậy con phải được học sinh giỏi". Điều ước của con là của con.
- Chấm điểm, so sánh: "Điều ước của anh hay hơn của em." Mỗi điều ước đều được đối xử ngang nhau.
- Hứa thay con những thứ cha mẹ không làm được: nếu con ước điều quá sức gia đình năm nay, cùng tìm phiên bản nhỏ hơn, nói thật với con.
- Chỉ người lớn quyết điều ước chung: nếu cuối cùng bố mẹ chọn, con sẽ hiểu rằng buổi họp chỉ là hình thức.
- Kéo dài quá lâu: trẻ nhỏ chỉ ngồi được khoảng nửa tiếng đến một tiếng. Chuẩn bị bánh kẹo, nước uống, cho con đứng dậy đi lại.
Giữ điều ước còn sống suốt năm
Điều ước đầu năm hay chết sau vài tuần. Vài cách giúp nó sống lâu hơn:
| Thời điểm | Việc làm |
|---|---|
| Mỗi tuần | Người nhắc nhắc một lần, nhẹ nhàng, không trách |
| Mỗi tháng | Bữa cơm đầu tháng, mỗi người kể một câu về điều ước của mình đã tới đâu |
| Giữa năm | Họp ngắn 20 phút, ai muốn đổi điều ước thì đổi |
| Khi một điều ước thành | Cả nhà ăn mừng nhỏ: một bữa món người đó thích, chụp một tấm ảnh |
Cho phép đổi điều ước giữa năm là điều quan trọng, nhất là với trẻ con. Một đứa trẻ 8 tuổi đổi ý từ học đàn sang học vẽ không phải thiếu kiên trì, mà đang tìm hiểu mình.
Khi gia đình đang khó khăn
Năm nào kinh tế gia đình khó, có người ốm, hay vừa có chuyện buồn, buổi họp vẫn có thể diễn ra với tinh thần nhẹ hơn. Chọn những điều ước gần như không tốn tiền: cùng nhau đi bộ buổi tối, học nấu một món của bà, đọc truyện cho nhau nghe. Nói thật với con những gì nhà mình làm được năm nay, trẻ con thường hiểu nhiều hơn người lớn nghĩ.
Bắt đầu từ tuần này
- Chọn ngày họp và báo cho cả nhà trước một tuần.
- In hoặc tự kẻ thẻ điều ước theo mẫu, mỗi người một tấm, thêm vài tấm dự phòng.
- Chuẩn bị một tờ giấy lớn, bút màu, chỗ dán thẻ.
- Cha mẹ tự nghĩ trước điều ước riêng của mình, để làm mẫu cho con.
- Ghi vào lịch ngày họp giữa năm luôn từ bây giờ.
Câu hỏi thường gặp
Họp gia đình đầu năm nên nói những gì?
Nhắc lại chuyện vui năm cũ, mỗi người kể một điều ước riêng cho năm mới, cả nhà chọn một điều ước chung, rồi gắn mỗi điều ước với một bước đầu tiên và một người nhắc. Buổi họp nên ngắn, khoảng một tiếng, để trẻ nhỏ không mệt.
Trẻ mấy tuổi thì tham gia họp gia đình được?
Trẻ từ ba tuổi đã có thể tham gia bằng cách vẽ và kể vài câu. Trẻ lớn hơn có thể tự viết thẻ và tự nghĩ bước đầu tiên. Với tuổi mới lớn, nên cho phép con chỉ chia sẻ một phần điều ước của mình.
Điều ước chung của gia đình nên là gì?
Nên là việc cả nhà cùng làm được trong năm, như một chuyến về quê, trồng một luống rau, hay mỗi tháng một buổi tối không dùng điện thoại. Cả nhà cùng đề xuất và cùng chọn, không để riêng cha mẹ quyết.
Con ước điều quá sức gia đình thì sao?
Nói thật với con điều nhà mình làm được năm nay, rồi cùng tìm một phiên bản nhỏ hơn hoặc bước đầu tiên làm được ngay. Không nên hứa điều không chắc làm được, cũng không nên chê điều ước của con.
Làm sao để điều ước đầu năm không bị quên?
Dán thẻ điều ước ở chỗ cả nhà nhìn thấy, mỗi điều ước có một người nhắc, mỗi tháng kể ngắn trong bữa cơm, và họp lại giữa năm. Cho phép đổi điều ước khi cần cũng giúp mọi người không bỏ cuộc.
