Viết điều ước cho rõ: từ "muốn giỏi tiếng Anh" thành câu làm được

Một điều ước viết rõ là một câu có việc làm cụ thể, cách biết là đã xong và khoảng thời gian. "Muốn giỏi tiếng Anh" chưa phải câu như thế. "Mỗi tối thứ Hai, Tư, Sáu nghe 15 phút podcast tiếng Anh, đến cuối tháng Ba kể lại được một tập trong hai phút" thì đã là câu làm được.

Viết lại điều ước không làm nó nhỏ đi. Nó chỉ cho bạn biết sáng mai phải bắt đầu từ đâu.

Vì sao điều ước mơ hồ cứ nằm yên trên giấy

Câu "muốn giỏi tiếng Anh" có ba chỗ trống. "Giỏi" là giỏi đến đâu: nghe hiểu phim, viết thư công việc, hay qua một kỳ thi? "Tiếng Anh" là kỹ năng nào: nghe, nói, đọc hay viết? Và khi nào thì coi như đạt? Ba chỗ trống đó khiến đầu óc không biết hành động gì, nên nó chọn cách dễ nhất: để mai tính.

Câu mơ hồ còn có một cái bẫy khác. Vì không có vạch đích, bạn không bao giờ thấy mình đã tiến. Học ba tháng vẫn thấy "chưa giỏi", rồi nản. Một câu rõ ràng có vạch đích nhỏ, chạm tới được, và chạm tới thì có lý do để đặt vạch tiếp theo.

Trên mạng hay lan truyền chuyện "nghiên cứu Harvard (hoặc Yale) năm 1953": chỉ 3% sinh viên viết mục tiêu ra giấy và sau này giàu hơn 97% còn lại. Đây là chuyện bịa, các trường này đã xác nhận không có nghiên cứu nào như vậy. Viết rõ điều ước có ích vì nó chỉ ra bước đi, không phải vì có con số thần kỳ nào đứng sau.

Bốn câu hỏi để gọt một điều ước

Lấy điều ước ra và hỏi lần lượt bốn câu sau. Mỗi câu trả lời thêm một mảnh vào câu cuối cùng.

1. Làm được điều đó thì trông thế nào? Hãy hình dung một cảnh cụ thể. Với tiếng Anh, có thể là: tự hỏi đường được khi đi du lịch, đọc hiểu tài liệu ở chỗ làm, xem phim không cần phụ đề.
2. Việc gì lặp lại sẽ đưa mình tới cảnh đó? Nghe, đọc, nói chuyện với ai đó, làm bài luyện. Chọn một hoặc hai việc, đừng chọn cả năm.
3. Bao nhiêu và bao lâu một lần? 15 phút, ba buổi một tuần. Con số nhỏ mà đều thắng con số to mà thất thường.
4. Làm sao biết là đã xong một chặng? Một dấu hiệu nhìn thấy được: kể lại một tập podcast, viết xong một email không cần từ điển, đọc hết một truyện ngắn.

Ghép bốn mảnh lại là có câu: "Mỗi tối thứ Hai, Tư, Sáu, sau khi rửa bát, nghe 15 phút podcast tiếng Anh cho người mới học; đến cuối tháng Ba, kể lại được nội dung một tập trong hai phút."

Bảng chuyển điều ước mơ hồ thành câu làm được

Bảng dưới là vài ví dụ hay gặp. Cột giữa là chỗ thường bị bỏ sót: điều ước đó thật ra muốn nói gì.

Để ý cột giữa. Hỏi "thật ra muốn nói gì" đôi khi làm điều ước đổi hẳn. Người ghi "muốn giỏi tiếng Anh" có thể phát hiện điều mình muốn là không ngại khi đi du lịch, và việc cần làm khác hẳn việc ôn thi.

Câu "muốn có" và câu "muốn làm"

Nhiều điều ước là danh từ: một chiếc xe đạp, một tấm bằng, một chuyến đi. Danh từ không có động từ đi kèm thì rất khó bắt đầu. Cách sửa đơn giản: thêm một động từ mà bạn tự làm được, không phụ thuộc người khác.

• "Có một vườn rau" thành "Tuần này mua hai chậu, gieo một khay rau muống ở ban công".
• "Có bằng lái" thành "Thứ Bảy này tìm hiểu các trung tâm đào tạo lái xe gần nhà và ghi lại lịch học".
• "Được tăng lương" (phụ thuộc người khác) thành "Trong ba tháng hoàn thành khoá học kỹ năng mà sếp từng nhắc, rồi xin một buổi nói chuyện".

Phần nằm ngoài tay mình (sếp có duyệt không, thời tiết có đẹp không) vẫn nằm đó. Nhưng câu viết ra chỉ nên chứa phần bạn quyết được.

Đừng gọt quá tay

Có người đọc về cách đặt mục tiêu rồi viết điều ước như hợp đồng: mười dòng, đủ chỉ số, đủ hạn chót. Viết xong thấy mệt, không muốn làm. Một câu là đủ, tối đa hai. Nếu cần thêm chi tiết thì để ở trang sau của sổ.

Cũng đừng gọt mất cái hồn. Câu "đi bộ 25 phút bốn ngày một tuần" rất rõ nhưng khô. Có thể giữ phía trên một dòng nhỏ cho lý do: "để mùa hè leo núi Bà Đen với cả nhà". Lý do giữ sức kéo, câu hành động giữ hướng đi.

Với điều ước của trẻ em, càng không cần gọt kỹ. Bé lớp 4 nói "con muốn làm nhà khoa học" thì cha mẹ chỉ cần hỏi tiếp một câu: "Tuần này con muốn thử tìm hiểu cái gì?" Câu trả lời, có thể là "vì sao trời mưa", đã là một bước làm được.

Thử với ba điều ước của chính bạn

Dưới đây là một mẫu nhỏ, chép ra giấy và điền:

Điều ước: ...........................................

Làm được thì trông như: ...........................................

Việc lặp lại: ................ mỗi ........ lần, mỗi lần ........ phút

Biết là xong một chặng khi: ...........................................

Câu cuối cùng: ...........................................

Viết cho ba điều ước, rồi đọc to câu cuối cùng. Câu nào đọc lên mà bạn biết ngay tối nay làm gì, câu đó đạt. Câu nào đọc lên vẫn thấy lơ lửng, quay lại câu hỏi thứ hai.

Khi viết ra rồi vẫn không làm

Viết rõ là bước đầu, không phải bảo đảm. Nếu sau hai tuần câu vẫn nằm yên, thường có một trong ba lý do:

• Việc quá to so với lịch thật. 45 phút mỗi tối nghe hợp lý trên giấy, nhưng tối nào cũng có việc phát sinh. Cắt còn 15 phút.
• Không có giờ cố định. "Mỗi tối" là bất kỳ lúc nào, tức là không lúc nào. Gắn vào một việc đã có sẵn: sau khi rửa bát, sau khi đưa con đi ngủ. Cách gắn này được bàn kỹ trong bài về ý định "nếu… thì…".
• Điều ước không còn là của mình. Có điều ước ta viết vì nghĩ "nên có". Nếu đọc lại mà không thấy háo hức chút nào, cứ gạch đi. Danh sách ngắn mà thật tốt hơn danh sách dài mà gượng.

Bắt đầu từ tuần này

1. Chọn một điều ước bạn đã nói nhiều lần nhưng chưa làm. Viết nó ra đúng như cách bạn hay nói.
2. Trả lời bốn câu hỏi ở trên, mỗi câu một dòng.
3. Ghép thành một câu duy nhất, có giờ cụ thể trong tuần. Dán ở chỗ bạn nhìn thấy mỗi ngày: cửa tủ lạnh, góc bàn làm việc.
4. Làm lần đầu tiên trước Chủ nhật này, dù chỉ 10 phút.
5. Cuối tuần tự hỏi: câu này có cần sửa không? Sửa ngay, không cần đợi đầu tháng.