Bảng tầm nhìn (vision board) là một tấm bảng, tờ giấy lớn hoặc một trang trên màn hình, nơi người ta ghép hình ảnh và vài dòng chữ ngắn về những điều mình muốn có, muốn làm, muốn trở thành, rồi đặt ở chỗ hay nhìn thấy. Nó không có một "người phát minh" cụ thể: cách cắt dán hình ảnh để nhắc mình về mục tiêu đã có trong sách tự lực từ lâu, còn tên gọi "vision board" bùng lên thành trào lưu sau cuốn sách và bộ phim The Secret năm 2006. Dùng đúng cách, bảng tầm nhìn là một công cụ nhắc việc bằng hình; dùng sai, nó chỉ là một bức tranh đẹp treo tường.
Bảng tầm nhìn gồm những gì
Một bảng tầm nhìn điển hình có ba lớp. Lớp thứ nhất là hình ảnh: ảnh một vùng núi muốn đến, một căn bếp gọn gàng, một người đang chạy bộ lúc sáng sớm, một kệ sách đầy. Lớp thứ hai là vài chữ ngắn: một từ khoá cho năm ("khoẻ", "học", "gần nhà"), một câu nhắc. Lớp thứ ba, hay bị bỏ quên nhất, là chỗ trống để bảng còn thở và mắt biết nhìn vào đâu trước.
Kích thước không quan trọng. Có người dùng tấm bìa cứng khổ A2 dựng ở góc phòng, có người chỉ dán sáu tấm ảnh nhỏ ở mặt trong cánh tủ, có người để một hình ghép làm màn hình khoá điện thoại. Điểm chung là tất cả được gom lại ở một chỗ và được nhìn thấy thường xuyên.
| Thành phần | Ví dụ | Vai trò |
|---|---|---|
| Ảnh nơi chốn | Bãi biển, thị trấn vùng cao, sân ga | Nhắc về một chuyến đi, một môi trường muốn sống |
| Ảnh hành động | Bàn tay đang nhào bột, người đang bơi | Nhắc việc phải làm để tới gần điều ước |
| Từ khoá của năm | "Bình tĩnh", "học tiếng Anh" | Gom cả bảng về một hướng |
| Vật nhỏ | Vé xe cũ, chiếc lá ép, mẩu giấy màu | Gắn bảng với kỷ niệm thật của chính mình |
| Chỗ trống | Khoảng giấy để trắng | Để mắt nghỉ, để thêm điều mới giữa năm |
Từ đâu ra: cắt dán, bảng cảm hứng và sách tự lực
Ghép hình ảnh lên một mặt phẳng để diễn đạt ý mình là việc rất cũ. Trẻ con cắt báo dán vào vở, học sinh làm báo tường, gia đình dán ảnh lên tấm bảng gỗ cạnh cửa. Trong nghề thiết kế, thời trang, kiến trúc, người ta dùng bảng cảm hứng (mood board) để gom màu sắc, chất liệu, hình mẫu trước khi bắt tay vào làm. Bảng tầm nhìn mượn đúng cái khung ấy, chỉ đổi đối tượng: thay vì gom ý cho một bộ sưu tập áo, người ta gom ý cho một năm sống.
Ý "nhìn hình để nhắc mình về mục tiêu" xuất hiện rải rác trong sách tự lực ở Mỹ suốt thế kỷ 20. Không có một cuốn sách hay một tác giả nào được ghi nhận rộng rãi là người đặt ra bảng tầm nhìn, nên các bài viết gán nó cho một cái tên cụ thể nên đọc với sự dè dặt.
Bước ngoặt là năm 2006. Cuốn sách và phim tài liệu The Secret (Rhonda Byrne) kể về cái gọi là "luật hấp dẫn" và nhắc đến bảng tầm nhìn như một cách "thu hút" điều mình muốn. Từ đó, cụm từ "vision board" phổ biến khắp nơi, vào các lớp kỹ năng, các buổi họp mặt đầu năm, rồi lên mạng xã hội. Khi các trang ghim ảnh trực tuyến ra đời (Pinterest bắt đầu từ năm 2010), làm bảng tầm nhìn trên màn hình trở nên dễ như bấm nút lưu.
Cần nói rõ: "luật hấp dẫn" — ý cho rằng cứ nghĩ đủ mạnh thì điều ước sẽ tự đến — không có bằng chứng khoa học. Bảng tầm nhìn vẫn dùng được, nhưng theo một lối hoàn toàn khác: như một tấm bảng nhắc việc.
Bảng tầm nhìn khác danh sách điều ước thế nào
Danh sách điều ước là chữ, xếp theo dòng, dễ đánh dấu xong hay chưa. Bảng tầm nhìn là hình, xếp theo không gian, dễ gợi cảm xúc. Hai thứ bổ sung cho nhau chứ không thay nhau.
- Danh sách trả lời câu "mình muốn làm gì, đã làm tới đâu". Nó hợp với việc theo dõi.
- Bảng tầm nhìn trả lời câu "mình muốn đời mình trông ra sao". Nó hợp với việc nhắc nhở mỗi ngày, nhất là với người nhớ bằng hình tốt hơn bằng chữ.
- Kế hoạch trả lời câu "tuần này làm gì". Không có tấm bảng nào thay được phần này.
Nhiều người làm bảng tầm nhìn xong thì để đó, vì nó đứng một mình. Cách dùng bền hơn là nối ba thứ: một hình trên bảng ứng với một dòng trong danh sách, và dòng đó có một việc cụ thể trong lịch tuần.
Những kiểu bảng tầm nhìn hay gặp
Bảng một năm
Phổ biến nhất. Làm vào dịp đầu năm dương lịch hoặc quanh Tết, gồm năm đến tám điều cho mười hai tháng tới. Ưu điểm là có hạn rõ ràng, cuối năm dễ nhìn lại.
Bảng một chủ đề
Chỉ cho một điều ước lớn: một chuyến đi xa, một kỳ thi ngoại ngữ, sức khoẻ sau sinh, một khu vườn trên sân thượng. Bảng loại này hay cụ thể hơn và nhiều ảnh hành động hơn.
Bảng theo các mặt đời sống
Chia bảng thành ô: sức khoẻ, học tập – công việc, gia đình, bạn bè, nơi ở, trải nghiệm, đóng góp. Hợp với người muốn nhìn cân bằng, nhưng dễ ôm đồm. Mỗi ô một đến hai hình là đủ.
Bảng của trẻ em và bảng gia đình
Trẻ từ khoảng lớp một đã có thể cắt dán một tấm bảng nhỏ với sự giúp đỡ của cha mẹ. Bảng gia đình là nơi mỗi người góp một hình, và có một vài điều ước chung ở giữa. Hai kiểu này cần cách làm riêng, nhẹ nhàng hơn bảng của người lớn.
Bảng tầm nhìn làm được gì và không làm được gì
Một tấm bảng không có sức mạnh tự thân. Cái nó làm được nằm ở người dùng.
| Làm được | Không làm được |
|---|---|
| Buộc mình ngồi xuống chọn lọc: trong cả trăm thứ muốn, giữ lại vài thứ | Tự đưa điều ước tới, dù nhìn bao nhiêu lần |
| Nhắc mình mỗi ngày về điều đã chọn | Thay thế thời gian, tiền bạc, công sức cần bỏ ra |
| Làm điểm khởi đầu cho một cuộc nói chuyện trong nhà | Giải quyết những bất đồng thật giữa các thành viên |
| Cho mình thấy mình đã đổi khác thế nào sau một năm | Đo được mình đã tiến bao nhiêu nếu không có ghi chép |
Nhà tâm lý học Gabriele Oettingen, trong sách Rethinking Positive Thinking (2014), tổng kết nhiều thí nghiệm cho thấy chỉ mơ tưởng đẹp về kết quả có thể làm người ta bỏ ít công sức hơn, vì đầu óc đã "nếm trước" cảm giác đạt được. Đây là lý do bảng tầm nhìn tốt nên có ảnh hành động và có chỗ ghi trở ngại, chứ không chỉ toàn ảnh thành quả lung linh.
Ai hợp với bảng tầm nhìn
Người nhớ bằng hình, thích làm thủ công, cần một vật cụ thể để nhắc mình thì thấy bảng tầm nhìn dễ dùng. Người thiên về chữ và con số có thể thấy một cuốn sổ hoặc một bảng tính hợp hơn. Không có cách nào đúng cho mọi người.
Bảng tầm nhìn cũng là một hoạt động gia đình tốt: trẻ thích cắt dán, người lớn có dịp nghe con nói điều con muốn, ông bà kể điều mình từng mong. Với nhiều nhà, giá trị lớn nhất của tấm bảng là buổi chiều ngồi làm nó cùng nhau.
Ngược lại, nếu đang trải qua một giai đoạn buồn kéo dài, mất ngủ, không còn thấy muốn điều gì, thì một tấm bảng đầy hình ảnh tươi sáng có thể khiến mình thấy hụt hẫng hơn. Lúc đó, việc nên làm trước là nói chuyện với người tin cậy và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Bắt đầu từ tuần này
- Viết ra ba điều mình muốn trong mười hai tháng tới, mỗi điều một dòng. Chưa cần ảnh.
- Với mỗi điều, nghĩ một hình hành động: nếu ước khoẻ hơn, hình là đôi giày chạy bên cửa lúc sáng sớm; nếu ước đọc nhiều, hình là một chiếc ghế cạnh cửa sổ có cuốn sách mở.
- Tìm hoặc chụp ba hình đó trong tuần, in nhỏ hoặc lưu vào một thư mục riêng.
- Dán ở một chỗ duy nhất mình đi qua mỗi ngày: cánh tủ quần áo, bên cạnh gương, góc bàn học.
- Điền mẫu sau vào mặt sau tấm bảng: "Điều ước: ______. Việc nhỏ đầu tiên tuần này: ______. Nếu ______ cản trở, mình sẽ ______."
Câu hỏi thường gặp
Vision board là gì?
Vision board, tiếng Việt thường gọi là bảng tầm nhìn, là một tấm bảng ghép hình ảnh và vài chữ ngắn về điều mình muốn có hoặc muốn làm, đặt ở nơi hay nhìn thấy. Nó là công cụ nhắc nhở bằng hình, không phải phép màu.
Ai nghĩ ra bảng tầm nhìn?
Không có một người phát minh được ghi nhận. Cách cắt dán hình ảnh để nhắc mục tiêu đã có từ lâu trong sách tự lực và trong nghề thiết kế (bảng cảm hứng). Tên gọi "vision board" phổ biến mạnh sau The Secret năm 2006.
Bảng tầm nhìn có phải là luật hấp dẫn không?
Không nhất thiết. "Luật hấp dẫn" cho rằng nghĩ đủ mạnh thì điều ước tự đến, và ý này không có bằng chứng khoa học. Bảng tầm nhìn có thể dùng hoàn toàn độc lập, như một tấm bảng nhắc việc nối với kế hoạch cụ thể.
Bảng tầm nhìn nên có bao nhiêu hình?
Với người mới, năm đến tám hình là vừa. Nhiều hơn thế bảng dễ rối, mắt không biết nhìn vào đâu và mình cũng khó theo nổi ngần ấy điều ước trong một năm.
Bảng tầm nhìn khác danh sách điều ước ở đâu?
Danh sách bằng chữ, dễ đánh dấu đã làm hay chưa. Bảng tầm nhìn bằng hình, dễ gợi cảm xúc và nhắc nhở hằng ngày. Dùng cả hai và nối mỗi hình với một việc cụ thể trong tuần là cách bền nhất.