Bảng tầm nhìn và "luật hấp dẫn" hay bị gộp làm một, nhưng chúng khác nhau ở cốt lõi. Luật hấp dẫn cho rằng suy nghĩ tự nó kéo sự việc đến, nên chỉ cần nhìn hình và tin đủ mạnh — ý này không có bằng chứng khoa học. Bảng tầm nhìn chỉ là một tấm bảng hình ảnh; nó có thể được dùng theo lối luật hấp dẫn, hoặc theo lối nhắc việc: mỗi hình gắn với một hành động, một trở ngại và một ngày cụ thể. Cùng một tấm bảng, cách dùng quyết định nó là công cụ hay là ảo tưởng.
Luật hấp dẫn là gì, từ đâu ra
"Luật hấp dẫn" (law of attraction) là niềm tin rằng suy nghĩ tích cực hay tiêu cực sẽ "hút" về những sự việc tương ứng trong đời thật. Nó không liên quan tới lực hấp dẫn trong vật lý, dù mượn tên nghe giống.
Ý tưởng này có gốc từ phong trào Tư tưởng Mới (New Thought) ở Mỹ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, nơi nhiều tác giả viết rằng tâm trí có thể định hình hoàn cảnh. Cụm từ "law of attraction" xuất hiện trong sách của các tác giả thuộc phong trào này. Năm 1937, cuốn Think and Grow Rich của Napoleon Hill mang tư tưởng tương tự tới đông đảo người đọc.
Đỉnh cao của trào lưu là năm 2006 với cuốn sách và phim The Secret của Rhonda Byrne. Sách nói về việc "yêu cầu – tin tưởng – đón nhận", và nhắc tới bảng tầm nhìn như một cách giữ hình ảnh điều ước trong đầu. Từ đây, hai khái niệm gắn chặt với nhau trong mắt nhiều người.
Vì sao luật hấp dẫn không đứng được về khoa học
- Không có cơ chế. Không có cách nào đã được chứng minh để suy nghĩ trong đầu một người tác động trực tiếp lên sự kiện bên ngoài mà không qua hành động.
- Không có thử nghiệm ủng hộ. Những câu chuyện thành công được kể lại là giai thoại, không phải thí nghiệm có nhóm so sánh.
- Chỉ nghe chuyện người thành công. Ai làm theo mà đạt điều ước thì kể; ai làm theo mà không đạt thì im lặng. Người nghe chỉ thấy một phía — hiện tượng mà thống kê gọi là thiên lệch kẻ sống sót.
- Nghiên cứu về mơ tưởng còn chỉ ra chiều ngược lại. Gabriele Oettingen, trong sách Rethinking Positive Thinking (2014), tổng kết các thí nghiệm cho thấy mơ tưởng đẹp thuần tuý về kết quả có thể làm giảm công sức bỏ ra.
Có một hệ quả ít ai nói: nếu tin rằng suy nghĩ tạo ra mọi thứ, thì khi gặp bệnh tật, mất việc, tai nạn, người ta dễ tự trách "do mình nghĩ tiêu cực". Đây là gánh nặng không công bằng và không có cơ sở.
Hai lối dùng cùng một tấm bảng
| Lối "luật hấp dẫn" | Lối "nhắc việc" | |
|---|---|---|
| Mục đích của tấm bảng | Gửi tín hiệu, thu hút điều ước | Nhắc mình điều đã chọn và việc phải làm |
| Loại hình ảnh | Thành quả: nhà đẹp, xe mới, chuyến đi sang trọng | Hành động và chặng đường: sổ ghi chép, đôi giày, góc học |
| Chữ trên bảng | Câu khẳng định "Mình đã có…" | Câu hành động "Tối thứ Ba: 30 phút…" |
| Trở ngại | Tránh nghĩ tới để "không hút điều xấu" | Ghi ra rõ ràng và lập kế hoạch đối phó |
| Khi chưa đạt | "Do chưa tin đủ" | Xem lại kế hoạch, điều chỉnh bước nhỏ |
| Cách đo | Cảm giác | Việc đã làm trong tuần, tháng |
Điểm phân biệt rõ nhất nằm ở cột "trở ngại". Luật hấp dẫn khuyên tránh nghĩ tới điều xấu; nghiên cứu của Oettingen và Peter Gollwitzer cho thấy nhìn thẳng trở ngại rồi lập sẵn câu "nếu… thì…" mới là phần giúp người ta hành động.
Những câu hay gặp và cách đọc lại
"Hãy hành động như thể mình đã có"
Nếu hiểu theo lối luật hấp dẫn, câu này có thể dẫn tới chi tiêu quá sức, "sống trước" cái chưa có. Hiểu theo lối thực tế, nó có thể đọc thành: làm những việc người đạt điều ước đó vẫn làm hằng ngày. Người muốn viết sách thì viết mỗi ngày một trang. Người muốn khoẻ thì đi ngủ đúng giờ.
"Đừng nghĩ tới điều tiêu cực"
Nghĩ tới trở ngại không phải là tiêu cực, đó là chuẩn bị. Điều nên tránh là nghiền ngẫm lo âu không lối ra. Khác biệt nằm ở chỗ suy nghĩ có dẫn tới một kế hoạch hay không.
"Điều ước sẽ đến khi bạn sẵn sàng"
Câu này không kiểm chứng được và dễ khiến người ta ngồi chờ. Đọc lại thành: điều ước có nhiều khả năng thành khi có thời gian dành riêng, có bước nhỏ đầu tiên, và có người giúp.
Khi nào nên dè chừng
Tấm bảng tầm nhìn tự nó vô hại. Nhưng quanh trào lưu luật hấp dẫn có những thứ đáng dè chừng:
- Khoá học đắt tiền hứa "kích hoạt" điều ước, "nâng tần số", "thu hút tiền bạc".
- Sản phẩm kèm lời hứa thành công: vật phẩm, bùa, gói tư vấn "thay đổi năng lượng".
- Lời mời làm giàu nhanh dùng ngôn ngữ ước mơ, bảng tầm nhìn với ảnh xe hơi, du lịch sang trọng để lôi kéo vào mô hình đa cấp. Thấy lời mời nói nhiều về "ước mơ" mà ít nói về sản phẩm, công việc thật, hãy dừng lại hỏi kỹ.
- Bỏ điều trị y tế để "nghĩ tích cực" thay thế. Bệnh tật cần bác sĩ; suy nghĩ tích cực có thể giúp tinh thần nhưng không thay được chữa trị.
Nói với trẻ em thế nào
Trẻ dễ tin rằng dán hình chiếc xe đạp lên bảng là sẽ có xe đạp. Khi làm bảng cùng con, cha mẹ có thể nói đơn giản: "Tấm bảng giúp mình nhớ điều mình muốn. Còn để có nó thì mình cần làm gì nhỉ?" Rồi cùng con viết một việc nhỏ cạnh hình: để dành một phần tiền lì xì, giúp việc nhà, tập đi xe ở sân. Bài học cho con không phải "ước là được" mà là "ước rồi làm".
Bắt đầu từ tuần này
- Đọc lại các câu chữ trên bảng tầm nhìn của mình (nếu có). Đổi mỗi câu "Mình đã có…" thành một câu hành động có ngày giờ.
- Thêm cột trở ngại: với mỗi điều ước, ghi một trở ngại thật, nằm ở chính mình.
- Viết một câu "nếu… thì…" cho trở ngại lớn nhất: "Nếu tối Chủ nhật lười, thì mình chỉ cần mở sổ ra viết một dòng."
- Kiểm tra các khoản chi gần đây cho khoá học hay sản phẩm hứa "thu hút điều ước". Nếu có, hỏi lại: nó cho mình kỹ năng gì cụ thể?
- Nếu làm bảng cùng con, thêm cạnh mỗi hình một ô nhỏ: "Con sẽ làm: ______".
Câu hỏi thường gặp
Luật hấp dẫn có thật không?
Không có bằng chứng khoa học cho thấy suy nghĩ tự nó kéo sự việc đến. Các câu chuyện thành công được kể là giai thoại, và nghiên cứu về mơ tưởng còn cho thấy chỉ nghĩ đẹp về kết quả có thể làm giảm nỗ lực.
Bảng tầm nhìn có phải là luật hấp dẫn không?
Không. Bảng tầm nhìn chỉ là một tấm bảng hình ảnh. Nó trở thành công cụ luật hấp dẫn khi người dùng tin nhìn hình là đủ; nó là công cụ nhắc việc khi mỗi hình gắn với hành động và kế hoạch.
The Secret là sách gì?
The Secret là sách và phim tài liệu năm 2006 của Rhonda Byrne, phổ biến ý tưởng "luật hấp dẫn" và làm cụm từ "vision board" lan rộng. Nội dung chính của sách không có cơ sở khoa học.
Nghĩ tích cực có giúp đạt điều ước không?
Lạc quan nói chung có thể giúp tinh thần và sự bền bỉ. Nhưng mơ tưởng đẹp về kết quả mà không nhìn trở ngại thì theo nghiên cứu của Gabriele Oettingen có thể làm giảm công sức. Kết hợp mong muốn với kế hoạch cụ thể cho hiệu quả tốt hơn.
Làm sao nhận ra khoá học "thu hút điều ước" không đáng tin?
Dấu hiệu là hứa kết quả chắc chắn, nói về "năng lượng", "tần số", giá cao, ít dạy kỹ năng cụ thể, hoặc kêu gọi lôi kéo người khác tham gia. Gặp những dấu hiệu đó nên dừng lại hỏi người tin cậy trước khi trả tiền.