Bác sĩ, giáo viên và lính cứu hoả là ba nghề trẻ em Việt Nam hay nói tới nhất khi được hỏi về ước mơ. Một ngày thật của họ khác khá nhiều so với hình dung của trẻ: bác sĩ dành nhiều thời gian hỏi bệnh, ghi chép và trực đêm chứ không chỉ khám và phát thuốc; giáo viên làm việc cả trước và sau giờ lên lớp; lính cứu hoả phần lớn thời gian tập luyện, kiểm tra, bảo dưỡng xe và đi tuyên truyền phòng cháy, còn chữa cháy chỉ là một phần. Bài này kể từng ngày ấy bằng lời dễ hiểu để cha mẹ đọc cùng con.
Một ngày của bác sĩ ở bệnh viện
Buổi sáng
Nhiều bệnh viện ở Việt Nam bắt đầu ngày làm việc bằng buổi giao ban: các bác sĩ trong khoa họp ngắn, người trực đêm qua kể lại có bệnh nhân nào nặng, có ca nào mới vào. Sau đó là đi buồng — đi từng phòng bệnh, hỏi bệnh nhân đêm qua thế nào, khám lại, xem kết quả xét nghiệm, quyết định dùng thuốc tiếp hay đổi.
Buổi trưa và chiều
Bác sĩ khám cho người mới tới, chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu, viết hồ sơ bệnh án. Bác sĩ ngoại khoa có thể ở trong phòng mổ nhiều giờ. Phần viết hồ sơ chiếm khá nhiều thời gian mà trẻ ít khi nghĩ tới: mỗi lần khám, mỗi loại thuốc đều phải ghi lại rõ ràng.
Ca trực
Bệnh viện mở cửa cả ngày lẫn đêm, nên bác sĩ thay nhau trực. Có ca trực kéo dài qua đêm, gặp bệnh nhân cấp cứu lúc hai, ba giờ sáng. Đây là phần vất vả nhất của nghề.
Học suốt đời
Ở Việt Nam, học bác sĩ đa khoa thường kéo dài khoảng sáu năm đại học, sau đó còn thời gian thực hành và các bước theo quy định trước khi được hành nghề độc lập. Khi đã đi làm, bác sĩ vẫn học tiếp: thuốc mới, cách chữa mới, hội thảo, sách chuyên môn.
Nói với con thế nào
"Bác sĩ là người hỏi rất kỹ, nghe rất kỹ, rồi mới quyết định chữa thế nào. Bác sĩ phải học rất lâu, và thay nhau thức đêm để lúc nào cũng có người chữa cho người ốm."
Một ngày của giáo viên tiểu học
Trước giờ học
Giáo viên thường tới trường trước học sinh: mở lớp, kiểm tra đồ dùng, xem lại bài sẽ dạy. Giáo viên chủ nhiệm tiểu học thường đón học sinh vào lớp, để ý bạn nào mệt, bạn nào quên đồ.
Trong giờ học
Dạy nhiều môn trong một ngày, chuyển từ Toán sang Tiếng Việt, sang môn khác. Ngoài giảng bài, giáo viên phải giữ trật tự, giúp bạn học chậm, giao việc cho bạn học nhanh, giải quyết chuyện hai bạn giận nhau giờ ra chơi. Nhiều trường có học hai buổi, giáo viên ở lại trường cả trưa.
Sau giờ học
Phần trẻ không thấy: chấm bài, ghi nhận xét, soạn bài cho hôm sau, làm đồ dùng dạy học, họp tổ chuyên môn, trả lời tin nhắn của phụ huynh. Nhiều thầy cô làm phần này buổi tối ở nhà.
Học để thành giáo viên
Theo Luật Giáo dục năm 2019, giáo viên tiểu học cần có bằng cử nhân ngành đào tạo giáo viên (hoặc cử nhân chuyên ngành phù hợp kèm chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm). Ngoài chuyên môn, nghề này cần kiên nhẫn, giọng nói rõ, và thật sự thích trẻ con.
Nói với con thế nào
"Cô giáo dạy con trên lớp chỉ là một phần. Tối về cô còn chấm bài, nghĩ xem mai dạy thế nào cho cả lớp hiểu. Cô phải nhớ tên và tính nết của từng bạn."
Một ngày của lính cứu hoả
Lực lượng nào, gọi số nào
Ở Việt Nam, người dân hay gọi là "lính cứu hoả", tên chính thức là lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, thuộc Bộ Công an. Số điện thoại báo cháy và cứu nạn là 114, gọi miễn phí. Ngày 4 tháng 10 hằng năm là Ngày toàn dân phòng cháy và chữa cháy.
Trực sẵn sàng
Đội chữa cháy trực cả ngày đêm theo ca. Quần áo, ủng, mũ chống cháy được xếp sẵn cạnh xe để khi có chuông báo, mọi người mặc thật nhanh và lên xe. Họ tập việc này nhiều lần để thao tác trở thành phản xạ.
Phần lớn thời gian là tập và chuẩn bị
- Tập thể lực: chạy, leo thang, mang vác — vì đồ bảo hộ và bình thở rất nặng.
- Tập nghiệp vụ: trải vòi, dựng thang, cứu người trên cao, cứu người dưới nước.
- Bảo dưỡng xe, máy bơm, thang, bình thở để lúc nào cũng dùng được.
- Kiểm tra phòng cháy ở các toà nhà, chợ, trường học; hướng dẫn cách thoát hiểm.
- Tuyên truyền ở trường học, khu dân cư: nhiều bạn nhỏ được gặp chú cứu hoả lần đầu trong những buổi này.
Không chỉ chữa cháy
Lực lượng này còn cứu nạn, cứu hộ: đưa người bị kẹt trong thang máy ra, cứu người bị kẹt trong xe sau tai nạn, tìm người đuối nước, giúp đỡ khi có lũ lụt, sạt lở.
Nói với con thế nào
"Chú cứu hoả tập luyện mỗi ngày để khi có cháy thì đến thật nhanh và an toàn. Nhưng việc chú thích nhất là dạy mọi người phòng cháy, để đám cháy không xảy ra."
So sánh nhanh ba nghề
| Bác sĩ | Giáo viên tiểu học | Lính cứu hoả | |
|---|---|---|---|
| Giúp ai | Người ốm, người bị thương | Học sinh và gia đình các em | Người gặp cháy, gặp nạn và cả cộng đồng |
| Làm ở đâu | Bệnh viện, trạm y tế, phòng khám | Trường học, lớp học | Đội chữa cháy, hiện trường, trường học, khu dân cư |
| Phần trẻ ít thấy | Viết hồ sơ, trực đêm, học suốt đời | Chấm bài, soạn bài, liên lạc phụ huynh | Tập luyện, bảo dưỡng, kiểm tra phòng cháy |
| Cần giỏi | Kiên nhẫn lắng nghe, cẩn thận, chịu áp lực | Kiên nhẫn, nói dễ hiểu, quan sát từng em | Sức khoẻ, bình tĩnh, làm việc nhóm |
| Con tập được gì ngay | Băng bó cho gấu bông, hỏi han người nhà ốm | Giảng lại bài cho em nhỏ, đọc truyện cho em | Học thuộc số 114, tập cùng nhà lối thoát hiểm |
Cách trình bày điều kiện học nghề trên chỉ là nét chung; quy định tuyển sinh, đào tạo thay đổi theo từng năm. Khi con lớn và nghiêm túc với nghề nào, cả nhà nên xem quy chế tuyển sinh năm đó của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của trường, và hỏi thầy cô, chuyên viên tư vấn tuyển sinh.
Cho con "sống thử" một ngày
Ước mơ dễ thành thật hơn khi trẻ được nếm thử một phần của nghề:
- Muốn làm bác sĩ: cùng mẹ chuẩn bị tủ thuốc gia đình, học cách đo nhiệt độ, học sơ cứu vết xước. Đọc sách tranh về cơ thể người.
- Muốn làm giáo viên: "dạy" em nhỏ hoặc ông bà một bài hát, một trò gấp giấy. Tự soạn "giáo án" ba bước trên một tờ giấy.
- Muốn làm lính cứu hoả: cùng cả nhà vẽ sơ đồ thoát hiểm trong nhà, chọn chỗ tập trung bên ngoài, tập đi thử một lần. Nếu trường tổ chức buổi tham quan đội chữa cháy, khuyến khích con tham gia.
Bắt đầu từ tuần này
- Hỏi con: trong ba nghề này, con nghĩ nghề nào bận nhất? Nghe con giải thích.
- Đọc cùng con phần nghề mà con thích, dừng lại ở chỗ "phần trẻ ít thấy".
- Chọn một hoạt động "sống thử" ở trên và làm trong cuối tuần.
- Nếu có người quen làm nghề đó, giúp con chuẩn bị ba câu hỏi để hỏi.
- Mẫu ghi lại: "Nghề ______ có một việc con không biết trước là ______. Con đã thử ______. Con thấy ______."
Câu hỏi thường gặp
Một ngày làm việc của bác sĩ gồm những gì?
Thường gồm giao ban buổi sáng, đi buồng khám lại bệnh nhân, khám người mới, chỉ định xét nghiệm, viết hồ sơ bệnh án và thay nhau trực đêm. Bác sĩ ngoại khoa còn có những giờ dài trong phòng mổ.
Giáo viên tiểu học làm gì ngoài giờ lên lớp?
Giáo viên chấm bài, ghi nhận xét, soạn bài cho hôm sau, làm đồ dùng dạy học, họp tổ chuyên môn và liên lạc với phụ huynh. Nhiều thầy cô làm phần này vào buổi tối.
Số điện thoại gọi cứu hoả ở Việt Nam là bao nhiêu?
Số báo cháy và cứu nạn, cứu hộ là 114, gọi miễn phí. Nên dạy trẻ thuộc số này cùng với số 113 (công an) và 115 (cấp cứu y tế).
Lính cứu hoả có phải lúc nào cũng đi chữa cháy?
Không. Phần lớn thời gian họ tập thể lực, tập nghiệp vụ, bảo dưỡng phương tiện, kiểm tra phòng cháy và tuyên truyền. Họ còn cứu nạn như đưa người kẹt trong thang máy ra hay tìm người đuối nước.
Muốn làm bác sĩ thì học bao lâu?
Ở Việt Nam, bác sĩ đa khoa thường học khoảng sáu năm đại học, sau đó còn thời gian thực hành và các bước theo quy định trước khi hành nghề độc lập. Quy định có thể thay đổi, nên khi cần hãy xem thông tin chính thức của năm đó.
