Những cuốn sách thiếu nhi về ước mơ đáng đọc cùng con gồm cả sách Việt lẫn sách dịch, từ sách tranh cho bé 5–7 tuổi tới truyện dài cho học sinh lớp 4–6: Dế Mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài, 1941), Hoàng tử bé (Antoine de Saint-Exupéry, 1943), Chuyện con mèo dạy hải âu bay (Luis Sepúlveda, 1996), Charlie và nhà máy sô-cô-la (Roald Dahl, 1964), Totto-chan bên cửa sổ (Kuroyanagi Tetsuko, 1981) và vài sách tranh nước ngoài như The Dot của Peter H. Reynolds. Đọc cùng con, giá trị nằm ở những câu hỏi trò chuyện sau mỗi chương, hơn là ở số sách đã đọc.
Danh sách theo độ tuổi
| Sách | Tác giả, năm | Tuổi gợi ý | Ước mơ trong truyện |
|---|---|---|---|
| The Dot | Peter H. Reynolds, 2003 | 5–8 | Một cô bé tin mình không biết vẽ, rồi bắt đầu từ một dấu chấm |
| Rosie Revere, Engineer | Andrea Beaty, 2013 | 5–8 | Cô bé thích chế tạo, học cách không sợ thất bại |
| Oh, the Places You'll Go! | Dr. Seuss, 1990 | 6–10 | Những con đường phía trước, lúc thuận lúc khó |
| Dế Mèn phiêu lưu ký | Tô Hoài, 1941 | 7–11 | Chú dế muốn đi khắp nơi để mở mang hiểu biết |
| Chuyện con mèo dạy hải âu bay | Luis Sepúlveda, 1996 | 8–11 | Một chú hải âu nhỏ được mèo nuôi lớn, học bay |
| Charlie và nhà máy sô-cô-la | Roald Dahl, 1964 | 8–11 | Cậu bé nghèo mong có tấm vé vàng |
| Totto-chan bên cửa sổ | Kuroyanagi Tetsuko, 1981 | 8–12 | Một cô bé "khác người" tìm được ngôi trường hiểu mình |
| Hoàng tử bé | Antoine de Saint-Exupéry, 1943 | 9 trở lên, đọc lại khi lớn | Cái nhìn của trẻ con và điều người lớn hay quên |
| Harry Potter và Hòn đá Phù thuỷ | J. K. Rowling, 1997 | 9–12 | Tấm gương phản chiếu điều mình khao khát nhất |
Tuổi trong bảng chỉ là gợi ý. Có bé 7 tuổi nghe Dế Mèn say mê, có bé 10 tuổi vẫn thích sách tranh. Một số sách tiếng Anh trong danh sách có thể chưa có bản dịch, hoặc bản dịch mang tên khác; cha mẹ nên tìm ở thư viện, nhà sách trước khi mua.
Sách tranh cho bé nhỏ
The Dot — bắt đầu từ một dấu chấm
Một cô bé ngồi trước tờ giấy trắng, tin rằng mình không biết vẽ. Cô giáo bảo em cứ đánh một dấu, rồi ký tên. Từ một dấu chấm, cô bé vẽ tiếp, vẽ mãi. Cuốn sách ngắn, ít chữ, hợp để nói với trẻ rằng ước mơ nào cũng bắt đầu bằng một bước nhỏ, kể cả bước trông chẳng ra gì.
Hỏi con sau khi đọc: "Có việc gì con nghĩ mình không làm được không? Dấu chấm đầu tiên của việc đó là gì?"
Rosie Revere, Engineer — thất bại không đáng xấu hổ
Rosie thích chế tạo đồ vật từ đồ cũ, nhưng giấu đi vì sợ bị cười. Một chiếc máy bay tự chế của em rơi, và người lớn trong truyện chúc mừng em vì đã thử. Cuốn này hợp với trẻ cầu toàn, sợ làm sai.
Hỏi con: "Lần gần nhất con làm hỏng một việc, con thấy thế nào? Con học được gì?"
Oh, the Places You'll Go! — đường không phải lúc nào cũng phẳng
Cuốn sách vần điệu của Dr. Seuss kể về những chặng đường phía trước, có lúc lên cao, có lúc kẹt lại "chỗ chờ đợi". Hợp đọc vào dịp chuyển cấp, vào lớp mới.
Truyện dài cho học sinh tiểu học
Dế Mèn phiêu lưu ký — ước mơ đi xa và lớn lên
Truyện của Tô Hoài, in lần đầu năm 1941, quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam. Dế Mèn rời hang đi khắp nơi để "xem cho biết đó biết đây". Trên đường, Mèn mắc sai lầm (câu chuyện với chị Cốc và Dế Choắt là đoạn nổi tiếng), rồi trưởng thành dần, cùng bạn đồng hành Dế Trũi đi qua nhiều vùng đất.
Điều đáng bàn với con: ước mơ đi xa của Mèn đẹp, nhưng chính những lần vấp ngã mới làm Mèn lớn. Đọc đoạn Dế Choắt, hỏi con: "Nếu là Mèn, con sẽ làm gì khác?"
Chuyện con mèo dạy hải âu bay — giữ lời hứa để giúp người khác bay
Con mèo mướp Zorba hứa với một cô hải âu sắp chết sẽ ấp quả trứng, nuôi chú chim con và dạy nó bay. Một con mèo dạy chim bay — chuyện tưởng không thể. Cả hội mèo cùng tìm cách. Cuốn sách nói về ước mơ của chú hải âu nhỏ, và cũng về những người giúp ước mơ ấy thành: lời hứa, sự kiên nhẫn, tình bạn khác loài.
Hỏi con: "Ai là 'Zorba' của con — người giúp con học được một việc khó?"
Charlie và nhà máy sô-cô-la — ước mơ của một cậu bé nghèo
Charlie sống trong căn nhà nhỏ với bố mẹ và bốn ông bà, ước mơ được một lần vào nhà máy sô-cô-la bí ẩn. Năm tấm vé vàng, năm đứa trẻ, và bốn đứa còn lại mỗi đứa đều bị lòng tham, sự ích kỷ hay thói quen xấu làm hỏng chuyến đi. Truyện vui, nhiều chi tiết tưởng tượng, mở đường cho câu chuyện về cách mình cư xử khi điều ước thành.
Hỏi con: "Vì sao cuối cùng Charlie lại là người được chọn?"
Totto-chan bên cửa sổ — được là chính mình
Hồi ký của Kuroyanagi Tetsuko về những năm tiểu học. Cô bé Totto-chan bị trường cũ cho thôi học vì quá hiếu động, rồi tìm được trường Tomoe với thầy hiệu trưởng Kobayashi, người lắng nghe em kể chuyện suốt mấy tiếng liền. Totto-chan mơ đủ thứ nghề, mỗi lúc một ý. Cuốn sách hợp để cha mẹ đọc trước: nó nhắc người lớn rằng một đứa trẻ cần được nghe nhiều hơn cần được sửa.
Sách cho trẻ lớn hơn và đọc lại khi trưởng thành
Hoàng tử bé
Ngay chương đầu, người kể chuyện nhớ lại hồi sáu tuổi vẽ một con trăn nuốt voi, người lớn nhìn chỉ thấy cái mũ và khuyên cậu bỏ vẽ để lo học địa lý, toán, ngữ pháp. Cậu bỏ vẽ thật. Đoạn mở đầu này là một bài học nhỏ cho mọi cha mẹ trước khi nói câu "cái đó vô ích". Phần còn lại của truyện nói về tình bạn, về điều quan trọng không nhìn thấy bằng mắt — trẻ 9–10 tuổi hiểu một lớp, lớn lên đọc lại hiểu thêm lớp khác.
Harry Potter và Hòn đá Phù thuỷ — tấm gương ước muốn
Trong tập đầu, Harry tìm thấy một tấm gương cho thấy điều người soi khao khát nhất. Cậu ngồi trước gương đêm này qua đêm khác. Cụ Dumbledore khuyên Harry, đại ý, rằng mải đắm chìm trong giấc mơ mà quên sống thì không tốt. Đoạn này mở ra một câu chuyện hay với trẻ lớn: mơ ước và sống thật khác nhau thế nào.
Hỏi con: "Nếu soi tấm gương đó, con nghĩ mình sẽ thấy gì? Con có muốn ngồi trước gương mãi không?"
Đọc cùng con thế nào cho đáng
- Đọc to, kể cả với trẻ đã tự đọc được. Nghe cha mẹ đọc là một trải nghiệm khác hẳn đọc một mình.
- Mỗi lần một chương, dừng ở chỗ hồi hộp để con mong buổi sau.
- Hỏi một câu, không hỏi mười câu. Đọc truyện không phải giờ kiểm tra đọc hiểu.
- Để con hỏi lại. Câu hỏi của trẻ thường hay hơn câu hỏi soạn sẵn.
- Nối truyện với đời thật: đọc xong Dế Mèn, ra vườn tìm dế; đọc xong chuyện hải âu, đi xem chim ở bờ hồ.
- Làm một "sổ đọc": mỗi cuốn một trang, con vẽ một cảnh mình thích nhất và ghi một câu về ước mơ của nhân vật.
Tìm sách ở đâu
Thư viện công cộng của tỉnh, thành phố thường có phòng đọc thiếu nhi, làm thẻ cho trẻ không tốn nhiều. Thư viện trường là nơi gần nhất. Tủ sách của họ hàng, đổi sách với bạn bè cùng lớp cũng là cách hay. Khi mua, chọn bản dịch của nhà xuất bản có uy tín, xem phần giới thiệu người dịch.
Bắt đầu từ tuần này
- Chọn một cuốn trong bảng hợp tuổi con, mượn ở thư viện hoặc tủ sách người quen.
- Hẹn giờ đọc: mười lăm phút trước giờ ngủ, ba tối một tuần.
- Sau mỗi buổi, hỏi một câu trong các gợi ý ở trên.
- Mở sổ đọc và để con vẽ trang đầu tiên.
- Mẫu cho sổ đọc: "Sách ______. Nhân vật ______ ước mơ ______. Nhân vật đã làm ______. Nếu là con, con sẽ ______."
Câu hỏi thường gặp
Sách thiếu nhi nào nói về ước mơ nên đọc cho con?
Một số cuốn quen thuộc: Dế Mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài), Hoàng tử bé, Chuyện con mèo dạy hải âu bay, Charlie và nhà máy sô-cô-la, Totto-chan bên cửa sổ; với bé nhỏ có sách tranh như The Dot hay Rosie Revere, Engineer.
Dế Mèn phiêu lưu ký nói về ước mơ gì?
Dế Mèn rời nhà đi khắp nơi để mở mang hiểu biết. Trên đường, Mèn mắc sai lầm và trưởng thành dần, cho thấy ước mơ đi xa gắn với việc học từ chính những lần vấp ngã.
Hoàng tử bé hợp với trẻ mấy tuổi?
Trẻ khoảng 9 tuổi trở lên có thể nghe và hiểu phần câu chuyện. Đây là cuốn nên đọc lại khi lớn, vì mỗi tuổi hiểu thêm một lớp nghĩa.
Đọc sách cùng con thế nào cho hiệu quả?
Đọc to, mỗi lần một chương, sau đó chỉ hỏi một câu và để con hỏi lại. Nối truyện với đời thật và ghi vào một cuốn sổ đọc giúp con nhớ lâu.
Tấm gương trong Harry Potter có ý nghĩa gì?
Trong tập đầu, tấm gương cho thấy điều người soi khao khát nhất. Lời khuyên của cụ Dumbledore với Harry, đại ý là đừng mải đắm chìm trong giấc mơ mà quên sống, mở ra câu chuyện về khác biệt giữa mơ ước và sống thật.
