Trượt nguyện vọng đại học mình muốn không có nghĩa là con đường tới ước mơ đã đóng. Từ một ngành học, người ta có thể tới cùng một nghề qua ít nhất năm lối: xét tuyển các đợt sau, học trường khác cùng ngành, học cao đẳng rồi liên thông, chọn ngành gần rồi học thêm, hoặc chuẩn bị thi lại một năm. Mỗi lối có giá riêng về thời gian và tiền, và chọn lối nào phụ thuộc vào việc bạn thật sự cần gì từ ngành học đó.
Quy chế tuyển sinh thay đổi theo từng năm. Bài này không ghi điểm chuẩn, ngày tháng hay tên đợt cụ thể. Mọi mốc thời gian, hãy xem quy chế năm đó của Bộ Giáo dục và Đào tạo và thông báo trên trang chính thức của từng trường.
Mấy ngày đầu: đừng quyết gì lớn
Ngày biết kết quả là ngày nặng nề. Có bạn khóc, có bạn im lặng cả tuần, có bạn nói ngay "thôi không học nữa". Ba việc nên làm trong mấy ngày đầu:
- Cho phép mình buồn. Bạn đã bỏ nhiều tháng, có khi nhiều năm, cho kỳ thi. Buồn là phản ứng bình thường.
- Không đăng gì lên mạng trong lúc đang rối. Những dòng viết lúc đó hay khiến bạn khó xử về sau.
- Ghi lại mọi hạn chót đang mở. Dù buồn, các đợt xét tuyển tiếp theo vẫn chạy theo lịch. Nhờ một người thân tỉnh táo giúp ghi lại.
Nếu cảm giác buồn kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không muốn ăn, không muốn gặp ai, hãy nói với cha mẹ và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, và nói ngay với một người bạn tin cậy.
Tách "ngành" ra khỏi "nghề" và "trường"
Trước khi chọn lối đi, hãy hỏi: ước mơ của mình thật ra là gì? Nhiều bạn gộp ba thứ làm một.
- Trường: "Mình muốn học ở trường X." Vì danh tiếng, vì bạn bè, vì gần nhà.
- Ngành: "Mình muốn học Dược." Vì môn học, vì kiến thức.
- Nghề: "Mình muốn làm dược sĩ ở bệnh viện." Đây là đích thật.
Nếu đích là nghề, có nhiều cách tới. Nếu đích là một trường cụ thể, lối ít hơn. Viết ra một câu: "Năm năm nữa, mình muốn đang làm ______ ở ______." Câu này giúp bạn so các lối dưới đây công bằng hơn.
Năm lối dẫn tới cùng một ước mơ
| Lối đi | Hợp với ai | Cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Các đợt xét tuyển sau (nhiều trường có xét bổ sung) | Người muốn đúng ngành, chấp nhận đổi trường | Chỉ tiêu ít, theo dõi sát thông báo của trường |
| Trường khác có cùng ngành, ở tỉnh khác | Người có thể đi xa, ở trọ | Chi phí sinh hoạt, xa nhà |
| Cao đẳng cùng nhóm ngành rồi liên thông | Người muốn đi làm sớm, học thực hành | Điều kiện liên thông của từng trường, thời gian dài hơn |
| Ngành gần, học thêm kỹ năng còn thiếu | Người mà nghề đích nhận nhiều nền khác nhau | Phải tự học thêm, cần kỷ luật |
| Ôn thi lại một năm | Người chỉ có một ngành/một trường muốn học, có điều kiện ôn | Áp lực năm thứ hai, chi phí ôn, không có gì chắc chắn |
Lối 1: các đợt xét tuyển sau
Nhiều trường có đợt xét tuyển bổ sung sau đợt chính, nhất là với ngành còn chỉ tiêu. Cách theo dõi: lập danh sách năm đến mười trường có ngành bạn muốn, mỗi ngày mở trang tuyển sinh của các trường đó một lần trong giai đoạn xét bổ sung. Đừng chỉ dựa vào tin trên mạng xã hội, hãy đọc thông báo gốc.
Lối 2: cùng ngành, khác trường
Một ngành giống nhau có thể dạy ở nhiều trường, nhiều tỉnh. Bằng tốt nghiệp ngành đó ở trường nào cũng là bằng đại học. Khi tuyển dụng, nhiều nơi nhìn vào kỹ năng, kinh nghiệm thực tập và chứng chỉ hành nghề (với ngành cần chứng chỉ) nhiều hơn tên trường. Trước khi chọn, hãy đọc chương trình đào tạo, hỏi sinh viên khoá trên về giờ thực hành, nơi thực tập.
Lối 3: cao đẳng rồi liên thông
Với nhiều nghề như điều dưỡng, kỹ thuật, du lịch, thiết kế, học cao đẳng cho bạn tay nghề sớm, đi làm sớm. Sau đó, nếu muốn có bằng đại học, có thể học liên thông theo quy định hiện hành. Điều kiện liên thông thay đổi theo thời kỳ và theo trường, nên hỏi kỹ trước khi nhập học. Lối này còn có cái lợi ít được nhắc: bạn thử nghề thật trước khi bỏ thêm nhiều năm học.
Lối 4: ngành gần, rồi học thêm
Một số nghề không đòi một ngành duy nhất. Muốn làm báo có thể học văn, ngôn ngữ, xã hội học rồi viết nhiều. Muốn làm lập trình có thể học toán, vật lý, kỹ thuật rồi tự học thêm. Muốn làm thiết kế có thể học nhiều ngành rồi xây hồ sơ tác phẩm. Hỏi người đang làm nghề đó: "Đồng nghiệp của anh chị học ngành gì?" Câu trả lời thường đa dạng hơn bạn nghĩ.
Lưu ý: nghề cần chứng chỉ hành nghề theo luật (như y, dược) thì không đi được theo lối này. Hãy hỏi kỹ.
Lối 5: ôn thi lại một năm
Ôn lại có thể đúng nếu bạn chắc chắn chỉ muốn một ngành mà các lối khác không tới được, và nhà có điều kiện. Nhưng hãy nói thật với mình về giá của nó: một năm bạn bè đi học còn mình ở nhà, áp lực lần hai lớn hơn lần một, và không có gì chắc chắn. Nếu chọn lối này, hãy lập lịch ôn có giờ nghỉ, có hoạt động khác (làm thêm vài buổi, học một kỹ năng) để năm đó không chỉ là chờ đợi.
Hỏi ai và hỏi gì
Bạn không phải tự giải bài toán này. Những người nên hỏi:
- Thầy cô chủ nhiệm, thầy cô hướng nghiệp ở trường phổ thông. Họ đã thấy nhiều khoá học sinh đi qua đúng tình huống này.
- Bộ phận tư vấn tuyển sinh của các trường. Gọi điện hoặc nhắn qua kênh chính thức, hỏi thẳng về đợt bổ sung, điều kiện liên thông, chuyển ngành.
- Anh chị đang học hoặc đã làm nghề đó. Hỏi "nếu được chọn lại, anh chị có đi lối nào khác không?".
Mang theo một tờ giấy ghi câu "Năm năm nữa mình muốn…" và danh sách câu hỏi. Ghi lại câu trả lời ngay sau buổi nói chuyện.
Nói chuyện với cha mẹ
Cha mẹ cũng buồn, có khi buồn hơn bạn. Một số cha mẹ phản ứng bằng cách trách, một số bằng cách im lặng. Vài điều giúp cuộc nói chuyện dễ hơn:
- Chọn lúc cả nhà không vội, không phải ngay bữa cơm có khách.
- Mở đầu bằng "con biết bố mẹ cũng buồn" thay vì bào chữa.
- Mang theo bảng các lối đi bạn đã tìm hiểu. Cha mẹ yên tâm hơn khi thấy bạn đang tính tiếp.
- Nói rõ điều bạn cần: thời gian suy nghĩ, tiền ôn thi, hay sự đồng ý để đi học xa.
Những điều hay bị nói quá
- "Trượt nguyện vọng 1 là hỏng cả đời." Không. Con đường nghề nghiệp dài hàng chục năm, một kỳ thi chỉ là một điểm trên đó.
- "Học trường kém danh tiếng thì không ai tuyển." Tên trường có tác động, nhưng kỹ năng, thực tập, thái độ làm việc đều được tính.
- "Đã vào ngành khác thì không đổi được." Nhiều trường có quy định chuyển ngành, học song ngành, văn bằng hai. Điều kiện khác nhau theo trường và năm, hãy hỏi phòng đào tạo.
Câu chuyện "học đại học hay học nghề" là một đề tài lớn riêng. Ở đây chỉ cần nhớ: cả hai lối đều có người đi tới nơi mình muốn.
Bắt đầu từ tuần này
- Viết câu đích: "Năm năm nữa, mình muốn đang làm ______ ở ______."
- Liệt kê năm đến mười trường có ngành đó hoặc ngành gần, ghi trang tuyển sinh chính thức của từng trường.
- Đánh dấu ba lối trong bảng trên mà bạn thấy khả thi, ghi bên cạnh mỗi lối một điều cần hỏi thêm.
- Hẹn một buổi với thầy cô hướng nghiệp hoặc một người đang làm nghề đó.
- Nói chuyện với cha mẹ khi đã có tờ giấy trong tay.
Câu hỏi thường gặp
Trượt nguyện vọng 1 thì còn cơ hội vào đại học không?
Còn. Nhiều trường có các đợt xét tuyển bổ sung, ngoài ra còn các trường khác cùng ngành và các nguyện vọng sau. Lịch và điều kiện cụ thể nằm trong quy chế năm đó của Bộ GD&ĐT và thông báo của từng trường.
Học cao đẳng rồi liên thông lên đại học được không?
Được, theo quy định hiện hành về đào tạo liên thông. Điều kiện như thời gian làm việc, môn thi hay xét tuyển khác nhau theo trường và thời kỳ, nên cần hỏi kỹ trường định liên thông trước khi chọn.
Có nên ở nhà ôn thi lại một năm?
Nên cân nhắc khi bạn chỉ muốn một ngành mà các lối khác không tới được và gia đình có điều kiện. Hãy tính cả áp lực năm thứ hai và lập lịch ôn có nghỉ ngơi, có việc khác để làm.
Vào ngành mình không thích thì có chuyển ngành được không?
Nhiều trường cho phép chuyển ngành hoặc học thêm văn bằng hai theo điều kiện riêng. Hỏi phòng đào tạo của trường ngay từ năm nhất để biết điều kiện và thời điểm có thể chuyển.
Bị cha mẹ trách vì trượt đại học phải làm sao?
Chờ lúc cả nhà bình tĩnh, nói rằng bạn biết cha mẹ cũng buồn, rồi đưa ra các lối đi đã tìm hiểu. Cha mẹ thường dịu lại khi thấy con có kế hoạch tiếp theo.