Bàn tay khỉ (The Monkey's Paw) là truyện ngắn kinh dị của nhà văn Anh W. W. Jacobs, in năm 1902. Truyện kể về một bàn tay khỉ khô có phép cho ba người, mỗi người ba điều ước — nhưng điều ước nào cũng thành sự thật theo cách khủng khiếp. Gia đình White ước có 200 bảng Anh và nhận đúng số tiền ấy như khoản bồi thường cho cái chết của con trai. Truyện trở thành ví dụ kinh điển cho câu "cẩn thận với điều mình ước".
Tác giả và hoàn cảnh ra đời
William Wymark Jacobs (1863–1943) là nhà văn London, nổi tiếng chủ yếu với truyện hài về dân đi biển và bến cảng. Bàn tay khỉ là một ngoại lệ u tối, được in trong tập truyện The Lady of the Barge năm 1902, và trở thành tác phẩm được nhớ đến nhiều nhất của ông. Truyện đã được chuyển thể thành kịch sân khấu từ năm 1903, rồi nhiều phim, kịch truyền thanh, và được đưa vào sách văn học ở trường học nhiều nước.
Tóm tắt câu chuyện
- Một đêm mưa gió, ông bà White và con trai Herbert đón tiếp trung sĩ Morris, người vừa trở về từ Ấn Độ.
- Morris kể về một bàn tay khỉ khô mà một vị khổ tu đã yểm phép, để chứng minh rằng số phận chi phối đời người và kẻ nào chống lại sẽ chuốc hoạ. Ba người, mỗi người được ba điều ước. Morris khuyên nên đốt nó đi.
- Ông White giữ lại bàn tay. Theo gợi ý nửa đùa của Herbert, ông ước 200 bảng Anh để trả nốt tiền nhà.
- Hôm sau, Herbert chết vì bị máy cuốn ở xưởng làm việc. Công ty trả gia đình 200 bảng như một khoản đền bù.
- Bà White, đau đớn, ép chồng ước cho con sống lại. Đêm đó có tiếng gõ cửa.
- Khi bà chạy ra mở cửa, ông White dùng điều ước cuối cùng. Tiếng gõ im bặt; ngoài cửa là con đường vắng.
Truyện không bao giờ cho người đọc thấy thứ gì đứng ngoài cửa. Chính khoảng trống ấy khiến truyện ám ảnh hơn mọi cảnh rùng rợn được tả ra.
Vì sao điều ước thành tai hoạ
Đọc kỹ, có thể thấy ba lớp nghĩa:
Điều ước không nói cách đến
Ông White ước 200 bảng, nhưng không hề nghĩ tiền sẽ đến bằng đường nào. Bàn tay khỉ trao đúng số tiền, qua con đường tệ nhất. Truyện nói rõ một điều: kết quả mà không có con đường do chính mình chọn thì mình không kiểm soát được cái giá.
Điều ước sinh ra từ đau buồn
Điều ước thứ hai sinh ra trong tuyệt vọng, khi bà White chưa thể chấp nhận mất mát. Truyện cho thấy những quyết định trong lúc đau buồn cùng cực thường không nhìn thấy hậu quả.
Can thiệp vào số phận
Theo lời Morris, vị khổ tu muốn chứng tỏ con người không nên cưỡng lại số phận. Đây là chủ đề có sắc thái thời đại; người đọc hôm nay có thể không đồng ý hoàn toàn, nhưng hiểu được nỗi sợ của con người trước những gì vượt khỏi tầm tay.
Họ hàng của Bàn tay khỉ trong văn học
Ý "điều ước được trao nhưng thành hoạ" có trong rất nhiều truyện kể:
| Truyện | Điều ước | Kết cục |
|---|---|---|
| Vua Midas (thần thoại Hy Lạp) | Chạm gì hoá vàng | Không ăn được, theo một số bản kể biến cả con gái thành vàng |
| Ông lão đánh cá và con cá vàng (Pushkin) | Bà vợ đòi mãi không thôi | Trở về chiếc máng lợn sứt mẻ |
| Truyện "Ba điều ước" dân gian châu Âu | Lỡ ước một cây xúc xích | Phí cả ba điều ước để gỡ lại |
| Bàn tay khỉ (Jacobs, 1902) | 200 bảng Anh | Mất con, phải dùng điều ước cuối để xoá điều ước thứ hai |
Điểm làm Bàn tay khỉ khác những truyện kia: nhân vật không tham lam. Ông White chỉ ước một khoản vừa phải để trả nợ nhà. Bi kịch không đến từ lòng tham, mà từ việc đòi một kết quả mà không quan tâm con đường.
Câu "cẩn thận với điều mình ước"
Câu này (tiếng Anh: "be careful what you wish for") rất phổ biến, có nhiều dạng, và nguồn gốc khó xác định; không nên gán cho một tác giả cụ thể. Bàn tay khỉ thường được nhắc như minh hoạ rõ nhất của nó.
Trong đời thường, ý này không có nghĩa là đừng ước. Nó gợi nhắc: khi ước điều gì, hãy tự hỏi thêm nó sẽ đến bằng cách nào, và mình có sẵn lòng trả cái giá đó không. Muốn được thăng chức — có sẵn lòng làm thêm giờ, xa nhà nhiều hơn? Muốn nổi tiếng — có sẵn lòng mất riêng tư? Cách hỏi này gần với phương pháp đối chiếu tinh thần mà nhà tâm lý học Gabriele Oettingen nghiên cứu: đặt điều ước cạnh trở ngại thực tế để nhìn rõ hơn.
Đọc Bàn tay khỉ với ai, đọc thế nào
- Truyện có chủ đề cái chết và nỗi sợ, hợp với học sinh từ cuối cấp hai trở lên và người lớn. Với trẻ nhỏ, kể truyện "Ba điều ước" nhẹ nhàng thì hợp hơn.
- Truyện ngắn, đọc trong khoảng hai mươi phút. Có bản tiếng Anh gốc khá dễ, thích hợp cho người học tiếng Anh trình độ trung cấp.
- Sau khi đọc, thử bàn: "Nếu là ông White, bạn có giữ bàn tay khỉ lại không?", "Vì sao tác giả không cho ta thấy ai đứng ngoài cửa?"
Bắt đầu từ tuần này
- Đọc truyện Bàn tay khỉ (bản dịch hoặc bản gốc), một mình hoặc cùng con tuổi teen.
- Chọn một điều ước lớn của mình, kẻ ba cột: "Điều ước" – "Nó có thể đến bằng cách nào" – "Cái giá mình có sẵn lòng trả".
- Gạch đi những con đường mình không chấp nhận; khoanh tròn con đường mình muốn đi.
- Viết bước đầu tiên của con đường được khoanh tròn và làm nó trong tuần.
- Mẫu điền: "Mình ước [điều ước], nhưng chỉ khi nó đến bằng [con đường]; mình không đổi lấy nó bằng [điều mình không chấp nhận mất]."
Câu hỏi thường gặp
Bàn tay khỉ là truyện của ai?
Bàn tay khỉ (The Monkey's Paw) là truyện ngắn của nhà văn Anh W. W. Jacobs, in năm 1902 trong tập The Lady of the Barge. Đây là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, đã được chuyển thể thành kịch và phim nhiều lần.
Ba điều ước trong Bàn tay khỉ là gì?
Ông White ước 200 bảng Anh và nhận đúng số tiền đó làm khoản đền bù khi con trai chết vì tai nạn ở xưởng. Điều ước thứ hai là cho con sống lại, và điều ước thứ ba được dùng để xoá điều ước thứ hai.
Bàn tay khỉ có ý nghĩa gì?
Truyện cho thấy điều ước đạt được mà không do mình chọn con đường thì có thể kèm cái giá không lường trước. Nó thường được dùng làm ví dụ cho câu "cẩn thận với điều mình ước".
Ai đứng ngoài cửa trong truyện Bàn tay khỉ?
Tác giả không bao giờ cho biết. Khi bà White mở cửa, điều ước cuối cùng đã được dùng và ngoài cửa chỉ còn con đường vắng; khoảng trống ấy chính là điều làm truyện ám ảnh.
Bàn tay khỉ hợp cho trẻ em đọc không?
Truyện có chủ đề cái chết và nỗi sợ nên hợp hơn với học sinh từ cuối cấp hai trở lên. Với trẻ nhỏ, các truyện ba điều ước dân gian nhẹ nhàng hơn sẽ phù hợp.