Danh sách điều muốn làm trước tuổi 18: gợi ý cho học sinh

Danh sách điều muốn làm trước tuổi 18 nên gồm những việc giúp mình tự lo được cho bản thân, hiểu gia đình hơn, thử sức mình và để lại kỷ niệm tuổi học trò: biết bơi, nấu được một bữa cơm, tự đi một chặng đường xa có người lớn đồng ý, hỏi chuyện ông bà, làm một việc giúp người khác, đọc trọn vài cuốn sách hay. Không cần đắt tiền, không cần đi xa.

Dưới đây là gợi ý theo sáu nhóm, kèm cách học sinh tự viết danh sách của mình và cách cha mẹ đồng hành mà không làm thay.

Vì sao tuổi 18 là một mốc hay

Tuổi 18 là năm cuối cấp ba với phần lớn học sinh Việt Nam, và theo pháp luật Việt Nam cũng là tuổi thành niên. Sau mốc này, nhiều bạn rời nhà đi học xa, đi làm, và thời gian sống cùng bố mẹ, ông bà ít đi hẳn. Một danh sách "trước 18" vì thế không chỉ là danh sách vui, mà còn là danh sách chuẩn bị: những kỹ năng nên có trước khi tự sống, và những kỷ niệm nên làm khi cả nhà còn ở gần nhau.

Viết danh sách này hợp nhất vào khoảng lớp 8 đến lớp 10, khi còn đủ thời gian để làm từ từ, không dồn vào năm cuối cấp bận ôn thi.

Sáu nhóm gợi ý

1. Tự lo cho bản thân

• Nấu trọn một bữa cơm ba món cho cả nhà, từ đi chợ tới rửa bát.
• Tự giặt, phơi, gấp quần áo của mình trong một tháng.
• Tự đi khám răng hoặc khám mắt định kỳ (có người lớn đi cùng hoặc biết trước), tự trình bày tình trạng với bác sĩ.
• Thay được săm xe đạp, sửa một vật dụng nhỏ trong nhà.
• Tự quản một khoản tiền tiêu vặt trong ba tháng và ghi lại đã tiêu vào đâu.

2. Sức khoẻ và thử sức

• Biết bơi, bơi được liên tục một quãng (học ở bể có người hướng dẫn).
• Học sơ cứu cơ bản: xử lý vết thương nhỏ, bỏng nhẹ, biết gọi 115 và nói rõ địa chỉ.
• Leo bộ một ngọn núi hoặc đồi cùng gia đình, câu lạc bộ, có người lớn đi cùng.
• Theo đuổi một môn thể thao đủ một năm.

3. Gia đình và nguồn cội

• Hỏi ông bà về thời trẻ và ghi âm, ghi chép lại.
• Vẽ cây gia phả ba đời, biết tên và quê quán của ông bà hai bên.
• Học nấu một món "của nhà mình" từ bà hoặc mẹ.
• Về thăm quê nội, quê ngoại, đi thăm mộ tổ tiên cùng người lớn.
• Viết một lá thư tay cảm ơn bố mẹ (đưa hay không là tuỳ bạn).

4. Học hỏi ngoài sách giáo khoa

• Đọc trọn ít nhất mười cuốn sách tự chọn, không phải sách bắt buộc.
• Học một nhạc cụ đủ chơi trọn một bài.
• Tham gia một câu lạc bộ, đội nhóm ở trường.
• Thử nói chuyện với một người nước ngoài bằng ngoại ngữ đang học.
• Tìm hiểu ba nghề mình tò mò bằng cách hỏi chuyện người đang làm nghề đó.

5. Cho đi

• Tham gia một hoạt động tình nguyện của trường hoặc đoàn thanh niên.
• Dạy em nhỏ trong nhà hoặc hàng xóm một điều mình giỏi.
• Trồng một cây và chăm nó đủ một năm.
• Gom sách, quần áo cũ còn tốt để tặng.
• Hiến máu khi đủ tuổi và đủ điều kiện sức khoẻ theo quy định (thường là từ 18 tuổi), có thể ghi vào danh sách "ngay sau 18".

6. Kỷ niệm tuổi học trò

• Ngắm bình minh cùng bạn thân (ở nơi an toàn, gia đình biết).
• Cắm trại một đêm do trường hoặc câu lạc bộ tổ chức.
• Làm một cuốn sổ lưu bút hoặc kỷ yếu nhỏ của nhóm bạn.
• Viết thư cho chính mình năm 25 tuổi và cất đi.
• Chụp một bức ảnh lớp ở đúng góc sân trường mình thích nhất.

Bảng chọn nhanh theo độ khó

Một danh sách tốt nên có cả ba mức. Nếu toàn việc dài hạn, bạn sẽ thấy mãi chưa xong gì. Nếu toàn việc một ngày, danh sách sẽ thiếu chiều sâu.

Những điều nên để sau 18 hoặc chờ đủ điều kiện

Có những điều ước rất hay nhưng cần đủ tuổi theo pháp luật, đủ sức khoẻ hoặc đủ sự đồng ý của gia đình:

• Lái xe máy: chỉ khi đủ tuổi và đủ điều kiện theo luật giao thông hiện hành cho từng loại xe, có giấy phép nếu loại xe đó yêu cầu.
• Đi xa một mình: chuyến đi đầu tiên nên có kế hoạch rõ, gia đình biết lịch trình và liên lạc được.
• Đi làm thêm: chọn việc phù hợp tuổi, không ảnh hưởng việc học, gia đình biết nơi làm.
• Hoạt động mạo hiểm (lặn, leo núi đá, dù lượn): chỉ qua đơn vị có hướng dẫn viên và đúng độ tuổi họ cho phép.

Ghi những điều này vào danh sách vẫn tốt, chỉ cần thêm chú thích "sau 18" hoặc "cần người lớn đi cùng". Như vậy danh sách vừa là mơ ước, vừa an toàn.

Học sinh tự viết danh sách thế nào

1. Lấy sáu trang giấy, mỗi trang một nhóm ở trên.
2. Đọc các gợi ý, chỉ chép lại những điều làm mình thấy "ừ, muốn thật". Bỏ qua những điều không hợp.
3. Thêm ít nhất ba điều của riêng mình, không có trong gợi ý nào.
4. Đếm số năm còn lại tới 18, chia danh sách ra từng năm. Ví dụ còn bốn năm thì mỗi năm khoảng năm, sáu điều.
5. Chọn một điều làm ngay trong tháng này.

Danh sách là của bạn. Cho bố mẹ xem hay không là quyền của bạn, nhưng những điều cần sự cho phép hoặc cần người lớn đi cùng thì nên nói ra sớm để cả nhà cùng tính.

Cha mẹ đồng hành mà không làm thay

Danh sách trước 18 tuổi rất dễ bị cha mẹ "biên tập lại" thành danh sách cha mẹ muốn con làm. Vài cách giữ nó là của con:

• Hỏi "con muốn bố mẹ giúp gì không?" thay vì góp ý từng dòng.
• Giúp những điều con không tự làm được: tìm lớp học bơi, chở về quê, hẹn người quen để con hỏi chuyện nghề.
• Không biến danh sách thành bảng chấm điểm hay so sánh với con nhà khác.
• Khi con đổi ý, gạch bớt hoặc thay điều ước, coi đó là chuyện bình thường.

Cha mẹ cũng có thể viết danh sách của mình: "những điều bố mẹ muốn làm cùng con trước khi con 18". Hai danh sách đặt cạnh nhau thường có vài dòng trùng, và đó là những việc nên làm trước.

Bắt đầu từ tuần này

1. Viết danh sách theo sáu nhóm, mỗi nhóm ít nhất hai điều.
2. Khoanh một điều "làm được trong một ngày" và hẹn ngày làm trong tuần.
3. Khoanh một điều "trong một mùa hè" và hỏi bố mẹ cần chuẩn bị gì.
4. Đánh dấu những điều cần chờ đủ tuổi hoặc cần người lớn đi cùng.
5. Cất danh sách ở nơi dễ thấy, như kẹp trong sổ học hoặc dán trong tủ.

Mẫu điền: "Trước 18 tuổi, mình muốn tự ___, cùng ___ làm ___, và một lần được ___."