Nhìn lại danh sách ước mơ mỗi mười năm, vào các mốc tuổi tròn như 20, 30, 40, 50, là cách giữ cho những điều mình muốn luôn khớp với con người hiện tại. Một buổi nhìn lại tốt chỉ cần ba thứ: danh sách cũ còn nguyên, bốn cột để xếp lại (đã làm, còn muốn, không còn muốn, mới nảy ra), và một quyết định cho mười năm tới. Đừng xoá danh sách cũ, vì chính sự khác nhau giữa hai lần viết cho thấy mình đã thay đổi thế nào.
Vì sao lại là mười năm
Danh sách ước mơ có thể xem lại mỗi tháng, mỗi năm. Những lần xem ngắn đó hữu ích để giữ nhịp. Nhưng mười năm là quãng đủ dài để đời người đổi chặng: từ học sang đi làm, từ độc thân sang có gia đình, từ nuôi con nhỏ sang con trưởng thành, từ đi làm sang nghỉ hưu. Sau mỗi chặng như thế, nhiều điều ước không còn hợp, và những điều mới xuất hiện mà mình chưa kịp ghi.
Các mốc tuổi tròn còn có một lợi thế. Nhóm nghiên cứu của Hengchen Dai, Katherine Milkman và Jason Riis (2014) mô tả "hiệu ứng khởi đầu mới" (fresh start effect): con người dễ bắt đầu thay đổi hơn quanh các mốc thời gian như đầu tuần, đầu tháng, đầu năm, sinh nhật. Họ ghi nhận dữ liệu như lượng tìm kiếm từ "ăn kiêng" hay số lượt đến phòng tập tăng quanh những mốc đó. Sinh nhật tuổi tròn chục là một mốc rõ ràng như vậy, đáng tận dụng.
Chuẩn bị cho buổi nhìn lại
- Tìm lại danh sách cũ. Sổ tay, tệp trong máy, ghi chú điện thoại, thư gửi chính mình tương lai nếu từng viết. Nếu chưa từng viết, lần này là lần đầu, và mười năm sau sẽ có cái để so.
- Chọn một buổi yên tĩnh khoảng hai giờ, gần sinh nhật hoặc dịp đầu năm.
- Chuẩn bị bốn tờ giấy hoặc một trang chia bốn cột.
- Mở album ảnh mười năm qua. Ảnh nhắc mình nhớ những điều đã làm mà quên ghi.
Bốn cột để xếp lại danh sách
| Cột | Ghi gì | Câu tự hỏi |
|---|---|---|
| Đã làm | Những điều ước đã thành, kể cả thành ở phiên bản khác | Làm xong mình cảm thấy thế nào? Có điều gì bất ngờ? |
| Còn muốn | Những điều chưa làm, đọc lên vẫn thấy háo hức | Vì sao mười năm qua chưa làm? Lần này khác gì? |
| Không còn muốn | Những điều đọc lên thấy xa lạ, không còn là của mình | Mình đã đổi điều gì? Có phần nào trong ước mơ cũ vẫn còn giá trị? |
| Mới nảy ra | Những điều chưa từng có trong danh sách cũ | Điều gì trong mười năm qua khiến mình muốn nó? |
Cột "không còn muốn" quan trọng không kém. Gạch một điều ước không phải là thất bại. Một người 20 tuổi mơ "sống ở thành phố lớn nhất nước", 30 tuổi đã sống ở đó và thấy mình thật ra thích nhịp chậm. Biết điều đó là một thành quả của mười năm.
Đọc những gì danh sách nói về mình
Sau khi xếp xong, nhìn tổng thể vài con số đơn giản:
- Bao nhiêu điều ở cột "đã làm"? Chúng thuộc nhóm nào: đi, học, gia đình, nghề, sức khoẻ?
- Điều nào nằm ở cột "còn muốn" qua hai lần nhìn lại liên tiếp? Đây là những điều ước "trường kỳ", đáng được ưu tiên hoặc đáng được hỏi thẳng: mình có thật sự muốn, hay chỉ quen viết?
- Cột "mới nảy ra" nói gì về mình hiện tại?
Nhiều người nhận ra một mẫu: ước mơ về đồ vật (xe, điện thoại, nhà to) thường ít dần, ước mơ về trải nghiệm và người thân nhiều lên. Đó không phải quy luật, chỉ là điều hay gặp; danh sách của bạn có thể đi hướng khác, và điều đó cũng bình thường.
Quyết định cho mười năm tới
Buổi nhìn lại chỉ đáng giá nếu kết thúc bằng vài quyết định. Gợi ý:
- Chọn ba điều ước chính cho mười năm tới từ cột "còn muốn" và "mới nảy ra".
- Với mỗi điều, viết bước đầu tiên làm được trong một tháng.
- Đánh dấu điều nào cần làm sớm: điều cần sức khoẻ, điều liên quan tới người thân đã già, điều phụ thuộc giai đoạn của con.
- Hẹn lịch nhìn lại hằng năm, ngắn, khoảng 30 phút, để giữ nhịp giữa hai lần mười năm.
Mỗi chặng mười năm, buổi nhìn lại có màu riêng
| Mốc | Điều thường thấy khi nhìn lại | Câu hỏi đáng thêm |
|---|---|---|
| 20 tuổi | Danh sách tuổi teen đầy ước mơ lớn, nhiều điều thay đổi vì đã chọn ngành | Ước mơ nào là của mình, ước mơ nào là kỳ vọng của người khác? |
| 30 tuổi | Nhiều điều ước nghề nghiệp, có thêm ước mơ gia đình | Mình còn giữ được ước mơ riêng nào? |
| 40 tuổi | Nhiều điều "còn muốn" bị gác lâu | Điều nào lấy lại được ngay ở phiên bản nhỏ? |
| 50 tuổi | Con lớn, có thêm thời gian, sức khoẻ bắt đầu lên tiếng | Điều gì cần làm trong lúc còn khoẻ? |
| 60 tuổi trở lên | Ước mơ về con cháu, lưu giữ, cho đi | Mình muốn để lại điều gì? |
Làm cùng người thân
Buổi nhìn lại có thể làm một mình, nhưng làm cùng người bạn đời, anh chị em hay bạn thân lâu năm có cái hay riêng: người khác nhớ những điều mình từng nói mà mình quên. Có cặp vợ chồng chọn ngày kỷ niệm cưới mỗi mười năm để cùng đọc lại danh sách của nhau. Có nhóm bạn học cũ hẹn nhau ở buổi họp lớp tròn chục năm, mỗi người kể một điều đã làm, một điều còn muốn.
Nếu khi nhìn lại, bạn thấy cột "còn muốn" trống trơn và không còn thấy muốn điều gì, kèm buồn bã kéo dài, mất ngủ, mệt mỏi, đó có thể là dấu hiệu sức khoẻ tinh thần cần được quan tâm. Hãy nói với người tin cậy và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Bắt đầu từ tuần này
- Tìm lại mọi danh sách ước mơ cũ và gom vào một chỗ.
- Ghi vào lịch buổi nhìn lại gần nhất: sinh nhật tới, hoặc ngày đầu năm.
- Nếu chưa có danh sách, viết ngay hôm nay mười điều, ghi ngày tháng ở đầu trang. Mười năm nữa, đây là tờ giấy quý nhất.
- Thử trước một bản nhỏ: chia danh sách hiện có vào bốn cột, mất khoảng 20 phút.
- Điền câu: "Mười năm trước mình mơ ……. Hôm nay mình thấy ……. Mười năm tới mình chọn ……, bước đầu tiên là ……".
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên xem lại danh sách ước mơ một lần?
Nên có hai nhịp: xem nhanh mỗi năm khoảng 30 phút để giữ đà, và nhìn lại sâu mỗi mười năm vào mốc tuổi tròn để xếp lại toàn bộ theo con người hiện tại.
Có nên xoá những ước mơ không còn muốn?
Không nên xoá, hãy chuyển sang cột "không còn muốn". Giữ lại giúp mình thấy mình đã thay đổi ra sao và vì sao, điều đó có giá trị riêng.
Hiệu ứng khởi đầu mới là gì?
Đây là hiện tượng được Dai, Milkman và Riis mô tả năm 2014: con người dễ bắt đầu thay đổi quanh các mốc thời gian như đầu tuần, đầu năm, sinh nhật. Sinh nhật tuổi tròn chục là thời điểm hợp để nhìn lại ước mơ.
Nhìn lại thấy mình chưa làm được gì thì sao?
Hãy kiểm tra kỹ cột "đã làm", vì nhiều điều đã thành ở phiên bản khác mà mình không tính. Rồi chọn một điều trong cột "còn muốn" và viết bước nhỏ làm được trong tháng này.
Có nên nhìn lại ước mơ cùng vợ hoặc chồng?
Nên, vì người thân thường nhớ những điều mình từng nói. Nhiều cặp chọn dịp kỷ niệm ngày cưới để cùng đọc lại danh sách của nhau.
