Tục ném đồng xu xuống đài phun nước nổi tiếng nhất là ở đài Trevi (Rome, Ý, hoàn thành năm 1762): quay lưng lại, tay phải ném đồng xu qua vai trái, theo lời đồn thì sẽ có ngày quay lại Rome. Tục ném tiền xuống nước để cầu may có từ rất xa xưa — người La Mã và nhiều dân tộc châu Âu đã ném đồng xu xuống giếng, suối để dâng thần nước. Ngày nay đó là một tục lệ du lịch vui, và ở Trevi, tiền thu được mỗi năm được chuyển cho hoạt động từ thiện.
Đài phun nước Trevi: vài nét lịch sử
Đài Trevi nằm ở cuối một đường dẫn nước cổ của Rome, cống dẫn nước Aqua Virgo, được xây từ năm 19 trước Công nguyên dưới thời Augustus để cấp nước cho thành phố. Đài phun nước như ta thấy hôm nay do kiến trúc sư Nicola Salvi thiết kế theo đơn đặt của Giáo hoàng Clement XII, khởi công năm 1732. Salvi mất năm 1751 khi công trình chưa xong; Giuseppe Pannini hoàn thiện, và đài được khánh thành năm 1762.
Đài cao khoảng 26 mét, rộng khoảng 49 mét, là một trong những đài phun nước kiểu Baroque lớn nhất Rome. Ở giữa là tượng thần biển Oceanus đứng trên cỗ xe hình vỏ sò, hai bên có tượng ngựa biển và người cá — một con ngựa hiền, một con dữ, tượng trưng cho hai tâm trạng của biển.
Tục ném đồng xu ở Trevi
Cách làm theo truyền thống:
- Đứng quay lưng về phía đài phun nước.
- Cầm đồng xu bằng tay phải.
- Ném qua vai trái xuống hồ.
Lời đồn phổ biến: một đồng xu thì sẽ quay lại Rome; có người kể thêm hai đồng thì gặp một mối tình, ba đồng thì cưới — phần "hai, ba đồng" là biến thể về sau, ít căn cứ. Bộ phim Mỹ Three Coins in the Fountain (1954), quay nhiều cảnh tại Trevi, góp phần lớn làm tục này nổi tiếng khắp thế giới. Cảnh Anita Ekberg lội xuống đài trong phim La Dolce Vita (1960) của Federico Fellini cũng khiến Trevi thành biểu tượng của Rome.
Lưu ý: lội xuống hồ, ngồi lên thành đài hay mang đồ ăn tới gần đều bị cấm và có thể bị phạt. Quy định thăm viếng Trevi thay đổi theo thời gian, nên kiểm tra quy định tại thời điểm đi.
Tiền dưới đáy hồ đi đâu
Mỗi ngày du khách ném xuống Trevi rất nhiều đồng xu. Theo các nguồn báo chí Ý, tổng số tiền thu được mỗi năm vào khoảng hơn một triệu euro. Tiền được vớt lên định kỳ và từ nhiều năm nay được chuyển cho Caritas — tổ chức từ thiện Công giáo ở Rome — để giúp người nghèo, người vô gia cư. Việc lấy trộm tiền dưới hồ là phạm pháp.
Vậy điều ước của mỗi du khách, dù có thành hay không, cũng đã thành một bữa ăn cho người khó khăn. Đó có lẽ là phần ý nghĩa nhất của tục lệ này.
Gốc xa hơn: ném tiền xuống nước cầu may
Tục ném vật quý xuống nước có từ rất lâu trước Trevi. Người La Mã và các dân tộc Celt, German thời cổ thường dâng đồ vật, đồng xu cho thần nước ở suối, giếng, hồ. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng nghìn đồng xu La Mã ở những giếng thiêng, như giếng thờ nữ thần Coventina gần Bức tường Hadrian ở miền bắc nước Anh.
Có nhiều cách giải thích vì sao nước được chọn: nước là nguồn sống, giếng nước sạch là thứ quý; mặt nước như một ranh giới giữa thế giới người và thế giới thần linh trong quan niệm của người xưa. Ở châu Âu thời trung cổ có các "giếng ước" (wishing well) gắn với những truyền thuyết dân gian địa phương. Đây là những cách hiểu văn hoá, các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết, không có một nguồn gốc chung duy nhất.
Những nơi khác có tục ném đồng xu
| Nơi | Tục lệ |
|---|---|
| Các giếng ước ở Anh, Ireland | Ném đồng xu, có nơi buộc dải vải lên cành cây gần giếng |
| Đài phun nước ở nhiều thành phố châu Âu, Mỹ | Bắt chước Trevi, tiền thường được dùng cho từ thiện |
| Chùa, hồ ở nhiều nước châu Á | Ném tiền xu vào hồ, vào bát đặt giữa nước |
| Việt Nam | Ở một số chùa, đền, hồ cảnh, khách thả tiền xuống nước hay đặt tiền lẻ khắp nơi |
Ở Việt Nam, việc thả, nhét tiền lẻ tràn lan ở di tích từng bị nhiều nơi nhắc nhở vì làm mất mỹ quan, gây ô nhiễm nước và có thể hại cá, rùa sống trong hồ. Kim loại trong đồng xu khi ngâm lâu có thể làm thay đổi chất nước ở hồ nhỏ. Nếu muốn góp tiền, nhiều nơi có hòm công đức hoặc hòm từ thiện riêng.
Đồng xu và điều ước: nhìn cho tỉnh
Ném đồng xu không làm điều ước thành. Nhưng tục này có một điểm đáng giữ: nó buộc ta dừng lại vài giây, nghĩ xem mình muốn gì nhất, rồi làm một hành động nhỏ để "đánh dấu" điều đó. Nếu mang khoảnh khắc ấy về nhà và gắn thêm một việc làm thật, đồng xu đã có giá trị.
Bắt đầu từ tuần này
- Làm một "giếng ước" trong nhà: một chiếc lọ thuỷ tinh. Mỗi lần ai đó bỏ một đồng xu vào, nói to một việc nhỏ mình sẽ làm cho điều ước của mình.
- Thoả thuận trước: lọ đầy thì cả nhà mang số tiền đó làm từ thiện hoặc góp vào quỹ ước mơ chung — giống cách Rome chuyển tiền Trevi cho người nghèo.
- Xem cùng con phim tài liệu hoặc ảnh về Rome, tìm Trevi trên bản đồ thế giới.
- Lần tới đến một hồ ở chùa, ở công viên, thay vì ném tiền xuống nước, bỏ vào hòm công đức hoặc hòm từ thiện.
- Mẫu điền: "Nếu có một ngày đứng trước Trevi, mình muốn quay lại Rome vì [lý do]; việc mình làm được ngay để đến gần hơn là [việc]."
Câu hỏi thường gặp
Ném đồng xu ở đài phun nước Trevi có ý nghĩa gì?
Theo lời đồn phổ biến, ai quay lưng ném một đồng xu bằng tay phải qua vai trái xuống hồ sẽ có ngày quay lại Rome. Đây là tục lệ du lịch vui, nổi tiếng nhờ phim Three Coins in the Fountain năm 1954.
Đài phun nước Trevi được xây năm nào?
Đài do Nicola Salvi thiết kế, khởi công năm 1732 và được hoàn thành năm 1762 bởi Giuseppe Pannini sau khi Salvi mất. Đài nằm ở cuối cống dẫn nước cổ Aqua Virgo thời La Mã.
Tiền ở đài phun nước Trevi đi đâu?
Tiền được vớt định kỳ và nhiều năm nay được chuyển cho tổ chức từ thiện Caritas ở Rome để giúp người khó khăn. Theo báo chí Ý, tổng số mỗi năm vào khoảng hơn một triệu euro.
Giếng ước (wishing well) có từ bao giờ?
Tục ném đồng xu, đồ vật xuống giếng, suối để dâng thần nước có từ thời cổ, ở người La Mã, Celt và German. Khảo cổ đã tìm thấy hàng nghìn đồng xu La Mã ở giếng thờ nữ thần Coventina tại Anh.
Có nên ném tiền xuống hồ ở chùa không?
Nhiều nơi khuyên không nên vì làm mất mỹ quan di tích, gây ô nhiễm nước và có thể hại cá, rùa trong hồ. Muốn góp tiền thì bỏ vào hòm công đức hoặc hòm từ thiện có sẵn.