Nghỉ hưu là lúc nhiều người định mở chiếc hộp "để dành" của cả đời: về quê sửa nhà, trồng cây, đi những nơi chưa đi, học chữ Hán, viết lại chuyện nhà. Muốn những dự định ấy thành thật, nên chuẩn bị từ hai ba năm trước ngày nghỉ, viết chúng ra thành danh sách có thứ tự, và dựng một lịch tuần cho cuộc sống sau nghỉ hưu ngay từ tháng đầu. Dự định không có ngày bắt đầu rất dễ trôi thành "mai rồi tính".
Vì sao dự định để dành hay bị để dành mãi
Trong những năm đi làm, câu "để khi nào nghỉ hưu" nghe rất hợp lý: chưa có thời gian, chưa có điều kiện. Nhưng khi ngày đó đến, nhiều dự định vẫn nằm yên. Lý do thường gặp:
- Dự định chỉ có tên, không có hình. "Đi du lịch nhiều" không cho biết đi đâu, với ai, tháng nào.
- Thói quen cũ lấp mất thời gian. Không còn giờ vào cơ quan, ngày dễ trôi vào ti vi, điện thoại, việc vặt.
- Việc nhà, việc họ, việc trông cháu tìm đến. Người nghỉ hưu thường được coi là "người rảnh nhất nhà".
- Sức khoẻ thay đổi. Có những dự định cần sức, để thêm vài năm là khó làm.
Cảm giác hụt hẫng những tháng đầu sau nghỉ hưu là chủ đề riêng, đã có nhiều bài bàn. Bài này đi vào phần cụ thể: biến dự định thành việc có ngày, có chỗ trong tuần.
Biết ngày nghỉ của mình để chuẩn bị đúng lúc
Ở Việt Nam, tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019: với người lao động trong điều kiện bình thường, mỗi năm tăng thêm vài tháng, tới 62 tuổi với nam (năm 2028) và 60 tuổi với nữ (năm 2035). Có nhiều trường hợp được nghỉ sớm hoặc muộn hơn theo quy định. Vì vậy, việc đầu tiên là hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết chính xác tháng nghỉ của mình.
Biết ngày rồi thì đếm ngược. Hai đến ba năm là quãng hợp lý để thử trước các dự định lớn.
Lộ trình chuẩn bị ba năm
| Thời điểm | Việc nên làm cho dự định |
|---|---|
| Còn 3 năm | Viết toàn bộ dự định để dành, không lọc. Hỏi người bạn đời, con cái xem họ nhớ mình từng nói muốn làm gì. |
| Còn 2 năm | Thử nhỏ từng dự định lớn: một lớp học thử, một chuyến về quê dài ngày, một tháng trồng rau trên sân thượng. Xem cái nào còn thích thật. |
| Còn 1 năm | Chọn ba dự định chính cho năm đầu nghỉ hưu. Tự tính chi phí, để riêng một khoản. Tìm sẵn lớp, câu lạc bộ, nhóm đi cùng. |
| 3 tháng trước | Phác lịch tuần sau nghỉ hưu. Nói trước với gia đình về những ngày đã dành cho dự định. |
| Tháng đầu tiên | Bắt đầu ngay một dự định trong tuần đầu, dù nhỏ. Đừng "nghỉ ngơi cho đã rồi tính". |
Bước "thử nhỏ" ở năm thứ hai rất đáng làm. Có người mơ cả đời về quê sống, thử ở một tháng thì nhận ra mình nhớ phố, nhớ bạn bè; họ đổi kế hoạch thành mỗi năm về quê hai lần, mỗi lần vài tuần. Biết điều đó trước khi bán nhà thì tốt hơn nhiều.
Những nhóm dự định người nghỉ hưu hay ấp ủ
Đi và thăm
Thăm lại nơi từng công tác, từng đi bộ đội, từng học; về quê gặp họ hàng; đi những vùng chưa tới trong nước; một chuyến nước ngoài. Người nghỉ hưu có lợi thế đi được ngày thường, tránh mùa đông khách.
Học và làm bằng tay
Học chữ Hán Nôm, thư pháp, đàn tranh, đàn guitar, vẽ, chụp ảnh, dùng máy tính và điện thoại thành thạo hơn; làm mộc, may vá, đan, làm vườn, nuôi cá cảnh.
Cho đi
Dạy miễn phí cho trẻ trong xóm, kèm học sinh nghèo, làm tình nguyện ở thư viện, bệnh viện, hội người cao tuổi; truyền nghề cho người trẻ trong ngành mình từng làm.
Lưu giữ
Sắp xếp ảnh cũ, viết hồi ký, ghi lại gia phả, ghi âm các cụ còn sống kể chuyện xưa, chép lại món ăn của gia đình.
Một danh sách cân bằng thường có ít nhất một dự định trong mỗi nhóm: có cái để đi, cái để học, cái để cho, cái để giữ.
Dựng lịch tuần sau nghỉ hưu
Người đi làm có lịch sẵn. Người nghỉ hưu phải tự dựng lịch. Không cần chặt, chỉ cần có khung để dự định có chỗ đứng. Một tuần mẫu:
| Ngày | Buổi sáng | Buổi chiều |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Đi bộ, tập thể dục | Học đàn hoặc ngoại ngữ (dự định "học") |
| Thứ Ba | Chợ, việc nhà | Tình nguyện ở thư viện phường (dự định "cho đi") |
| Thứ Tư | Đi bộ, tập thể dục | Viết hồi ký một trang (dự định "lưu giữ") |
| Thứ Năm | Trông cháu | Nghỉ |
| Thứ Sáu | Câu lạc bộ dưỡng sinh | Lên kế hoạch chuyến đi của quý |
| Cuối tuần | Gặp bạn bè, đi chơi gần | Dành cho con cháu |
Chú ý dòng "Trông cháu" chỉ có một buổi. Giúp con cái là niềm vui của nhiều ông bà, nhưng nên nói rõ trước ngày nào giúp được, ngày nào đã có hẹn với dự định của mình. Nói sớm, nói nhẹ, thì không ai phật lòng.
Tiền cho dự định: tách riêng và tự tính
Lương hưu và khoản để dành phải lo cho sinh hoạt, thuốc men, những việc bất ngờ trước. Dự định nào tốn tiền thì tách thành khoản riêng: ước tính chi phí bằng cách tự tra giá ở thời điểm định làm, chia theo tháng, để dành dần. Nhiều dự định gần như không tốn tiền: đi bộ, đọc sách thư viện, dạy kèm miễn phí, viết hồi ký.
Người cao tuổi là đối tượng bị nhắm tới nhiều bởi các lời mời mua thực phẩm chức năng "chữa bách bệnh", hội thảo tặng quà rồi bán hàng giá cao, gọi điện giả danh cơ quan nhà nước yêu cầu chuyển tiền. Một luật nhà nên có: mọi khoản chuyển tiền lớn đều gọi hỏi một người con hoặc người tin cậy trước.
Khi sức khoẻ không như mong đợi
Có người vừa nghỉ hưu thì phát hiện bệnh, hoặc phải chăm người bạn đời ốm. Dự định không mất đi, chỉ cần đổi hình: chuyến đi xa thành chuyến đi gần có người đi cùng; học đàn thành nghe đàn và tìm hiểu về nhạc; làm vườn thành chăm vài chậu cây bên cửa sổ. Hỏi bác sĩ những gì mình còn làm được, rồi chọn phiên bản vừa sức. Nếu thấy buồn bã kéo dài, không còn muốn gì, hãy nói với người thân và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Bắt đầu từ tuần này
- Hỏi chính xác tháng nghỉ hưu của mình và ghi vào sổ.
- Viết danh sách dự định để dành, chia vào bốn nhóm: đi, học, cho đi, lưu giữ.
- Chọn một dự định để thử nhỏ ngay trong tháng này, kể cả khi còn vài năm mới nghỉ.
- Phác một tuần mẫu sau nghỉ hưu, có ít nhất ba buổi dành cho dự định.
- Điền câu: "Tuần đầu tiên sau khi nghỉ hưu, mình sẽ …… vào sáng thứ ……, cùng ……".
Câu hỏi thường gặp
Nên chuẩn bị cho dự định nghỉ hưu từ khi nào?
Hợp lý nhất là từ hai đến ba năm trước ngày nghỉ. Quãng đó đủ để viết danh sách, thử nhỏ từng dự định lớn, chọn ra vài cái chính và để dành tiền cho chúng.
Tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam hiện nay là bao nhiêu?
Theo Bộ luật Lao động 2019, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường tăng dần mỗi năm, tới 62 với nam vào năm 2028 và 60 với nữ vào năm 2035. Mỗi người nên hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết mốc chính xác của mình.
Nghỉ hưu nên làm gì cho vui và có ích?
Nên có ít nhất một việc trong mỗi nhóm: đi thăm, học một kỹ năng, cho đi như dạy kèm hay tình nguyện, và lưu giữ như viết hồi ký, sắp xếp ảnh. Đặt chúng vào lịch tuần cố định để không bị việc vặt lấn mất.
Ông bà nghỉ hưu có nên trông cháu cả tuần?
Tuỳ sức khoẻ và mong muốn của mỗi người. Nhiều gia đình thoả thuận trước những ngày ông bà giúp và những ngày ông bà dành cho việc riêng, nói rõ từ đầu giúp tránh hiểu lầm.
Có nên về quê sống sau nghỉ hưu?
Nên thử trước bằng một đợt ở dài ngày, khoảng một tháng, trước khi quyết định bán nhà hay chuyển hẳn. Nhiều người nhận ra mình hợp với việc về quê theo mùa hơn là chuyển hẳn.
