Viết thư gửi ông già Noel là tục lệ của trẻ em ở nhiều nước: trước Giáng sinh, các em viết điều mình mong, gửi qua bưu điện hoặc để bên lò sưởi, cửa sổ. Tục này phổ biến từ thế kỷ 19 cùng với hình ảnh ông già Noel hiện đại, và nhiều bưu điện quốc gia — Mỹ, Canada, Phần Lan — có chương trình riêng để đọc và hồi âm thư của trẻ. Với cha mẹ, lá thư là một cửa sổ nhỏ nhìn vào điều con thật sự mong.
Ông già Noel từ đâu ra
Hình ảnh ông già Noel ngày nay là kết quả của nhiều lớp văn hoá chồng lên nhau qua hàng trăm năm:
- Thánh Nicholas, một giám mục ở thành Myra (nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ) thế kỷ 4, nổi tiếng trong truyền thuyết vì hay tặng quà bí mật cho người nghèo. Người Hà Lan gọi ông là Sinterklaas, từ đó có chữ "Santa Claus".
- Bài thơ "A Visit from St. Nicholas" (còn gọi "The Night Before Christmas") in năm 1823 ở Mỹ, thường được cho là của Clement Clarke Moore, mô tả ông già vui tính đi xe tuần lộc, chui qua ống khói.
- Tranh của Thomas Nast trên tạp chí Harper's Weekly từ những năm 1860 vẽ ông già Noel béo, râu trắng, sống ở Bắc Cực, có xưởng làm đồ chơi.
- Quảng cáo thế kỷ 20, nhất là loạt tranh của Haddon Sundblom cho Coca-Cola từ năm 1931, làm phổ biến hình ảnh ông già áo đỏ, mặt hồng hào. Lưu ý: áo đỏ đã có trong nhiều tranh trước đó, nên chuyện "Coca-Cola phát minh ra ông già Noel áo đỏ" là ngộ nhận.
Ở Việt Nam, người ta gọi là "ông già Noel" theo tiếng Pháp Père Noël. Ngày nay dịp Giáng sinh được nhiều gia đình đón như một ngày lễ văn hoá vui, không phân biệt tôn giáo.
Tục viết thư điều ước
Trẻ em ở châu Âu và Mỹ viết thư cho ông già Noel từ thế kỷ 19. Có nhà nghiên cứu cho rằng tục này lớn dần cùng với sự phát triển của ngành bưu chính và việc trẻ em được đi học, biết chữ nhiều hơn. Ban đầu, thư hay được để bên lò sưởi để "ông" đọc; dần dần các em gửi qua bưu điện.
Bức thư nổi tiếng nhất: "Yes, Virginia"
Năm 1897, cô bé tám tuổi Virginia O'Hanlon ở New York viết thư cho tờ báo The Sun, hỏi ông già Noel có thật không. Biên tập viên Francis Pharcellus Church trả lời bằng một bài xã luận không ký tên, có câu nổi tiếng "Yes, Virginia, there is a Santa Claus". Bài xã luận được in lại rất nhiều lần, thành bài báo được tái bản nhiều nhất trong lịch sử báo chí tiếng Anh. Church không trả lời bằng chuyện ông già có thật theo nghĩa đen; ông viết về những thứ không nhìn thấy mà vẫn có thật: tình thương, lòng rộng lượng, niềm vui.
Những bưu điện trả lời thư ông già Noel
| Nơi | Chương trình |
|---|---|
| Mỹ | Bưu điện Mỹ (USPS) có chương trình từ đầu thế kỷ 20, nay gọi là Operation Santa: người tình nguyện có thể "nhận" thư của trẻ khó khăn và gửi quà |
| Canada | Bưu điện Canada nhận thư gửi tới mã bưu chính H0H 0H0 — viết giống tiếng "Ho ho ho" — và có tình nguyện viên hồi âm |
| Phần Lan | Làng ông già Noel ở Rovaniemi, gần vòng Bắc Cực, có bưu điện riêng nhận thư từ khắp thế giới |
| Nhiều nước châu Âu khác | Bưu điện Đức, Pháp, Áo… có địa chỉ riêng và thư hồi âm cho trẻ |
Cách thức, hạn gửi và địa chỉ thay đổi theo năm; muốn gửi thư từ Việt Nam, nên kiểm tra thông tin chính thức của chương trình đó tại thời điểm gửi, và tính thêm thời gian thư quốc tế.
Trẻ con thường ước gì trong thư
Ai từng đọc thư của trẻ đều thấy một điều: bên cạnh những món đồ chơi, thư hay có những điều ước không mua được bằng tiền — "cho bố bớt bận", "cho bà khỏi ốm", "cho con có bạn ở lớp mới". Đọc kỹ thư của con, cha mẹ có thể thấy được những lo lắng con chưa nói thành lời.
Vài gợi ý khi đọc thư của con:
- Đọc với sự tôn trọng, không cười chê, không sửa chính tả trước mặt con.
- Để ý điều ước "không phải đồ vật" — đó thường là điều quan trọng nhất.
- Không hứa hẹn quá sức; quà không cần đúng y như thư, nhưng một điều ước về tình cảm thì có thể đáp lại bằng thời gian ở bên con.
- Giữ thư lại. Thư từng năm xếp cạnh nhau là cuốn nhật ký lớn lên của con.
Khi con hỏi "ông già Noel có thật không"
Đến khoảng 7–9 tuổi, nhiều trẻ bắt đầu nghi ngờ. Mỗi nhà một cách, không có đáp án đúng cho tất cả. Một hướng được nhiều cha mẹ chọn, giống tinh thần bài báo năm 1897: hỏi lại con nghĩ gì, rồi kể rằng ông già Noel là một câu chuyện người ta kể để nói về lòng tốt và việc tặng quà bí mật — và giờ con đã đủ lớn để tự mình làm "ông già Noel" cho người khác. Như vậy, sự thật không lấy đi niềm vui mà trao cho con một vai mới.
Biến thư điều ước thành thư cho đi
Nhiều gia đình thêm một phần vào lá thư: ngoài điều con muốn nhận, con viết một điều muốn làm cho người khác. Nó giữ được niềm vui của tục lệ, đồng thời đưa điều ước trở lại với việc làm thật — đúng sợi chỉ của truyền thống Thánh Nicholas tặng quà bí mật cho người nghèo.
Bắt đầu từ tuần này
- Cùng con viết một lá thư, chia hai phần: "Con mong được…" và "Con muốn làm cho người khác…".
- Gợi ý con thêm một điều ước không phải đồ vật.
- Chọn một việc trong phần "làm cho người khác" và cùng con thực hiện trước Giáng sinh: tặng sách cũ, làm thiệp cho ông bà, góp đồ cho trẻ em vùng khó khăn qua tổ chức đáng tin.
- Cất thư vào một phong bì ghi năm, giữ trong hộp kỷ niệm.
- Mẫu thư ngắn: "Ông già Noel thân mến, năm nay con đã [việc tốt]. Con mong [điều ước]. Con cũng muốn [việc cho người khác]."
Câu hỏi thường gặp
Gửi thư cho ông già Noel ở đâu?
Một số bưu điện có chương trình riêng, như Canada nhận thư gửi mã bưu chính H0H 0H0, Phần Lan có bưu điện ở làng ông già Noel Rovaniemi, Mỹ có chương trình Operation Santa. Địa chỉ và hạn gửi thay đổi theo năm, nên kiểm tra thông tin chính thức trước khi gửi.
Ông già Noel có nguồn gốc từ đâu?
Hình ảnh ông già Noel bắt nguồn từ Thánh Nicholas, giám mục thành Myra thế kỷ 4 nổi tiếng hay tặng quà bí mật. Bài thơ năm 1823 và tranh của Thomas Nast thế kỷ 19 đã định hình ông già Noel hiện đại.
Có phải Coca-Cola tạo ra ông già Noel áo đỏ?
Không. Áo đỏ đã có trong nhiều tranh vẽ trước đó; loạt quảng cáo của Coca-Cola từ năm 1931 chỉ góp phần làm hình ảnh này phổ biến rộng hơn.
"Yes, Virginia, there is a Santa Claus" là gì?
Đó là câu trong bài xã luận năm 1897 của báo The Sun ở New York, trả lời thư của cô bé tám tuổi Virginia O'Hanlon hỏi ông già Noel có thật không. Bài báo nói về những điều không nhìn thấy mà vẫn có thật như tình thương và lòng rộng lượng.
Trả lời con thế nào khi con hỏi ông già Noel có thật không?
Có thể hỏi lại con nghĩ gì, rồi kể ông già Noel là câu chuyện về lòng tốt và tặng quà bí mật, và nay con đủ lớn để tự làm điều đó cho người khác. Mỗi gia đình chọn cách phù hợp với con mình.