Ở tuổi 30, khi đã có gia đình và con nhỏ, ước mơ riêng thường không biến mất mà bị đẩy xuống cuối danh sách việc trong ngày. Cách giữ nó lại không phải là tìm thêm thời gian lớn, mà là thu nhỏ ước mơ thành những khung 20–30 phút cố định, nói rõ với người bạn đời, và đổi ca cho nhau. Một ước mơ được nuôi bằng hai buổi nhỏ mỗi tuần vẫn sống tốt hơn một ước mơ chờ "khi nào con lớn".
Vì sao ước mơ riêng hay "biến mất" ở tuổi 30
Ba thứ đến gần như cùng lúc: công việc bước vào giai đoạn nhiều trách nhiệm, con nhỏ cần chăm gần như cả ngày lẫn đêm, và chi tiêu gia đình tăng. Thời gian rảnh còn lại thường bị cắt vụn: mười phút lúc con ngủ trưa, nửa tiếng sau khi con ngủ tối, mà lúc đó thì đã mệt.
Có thêm một lý do ít được nói ra: cảm giác có lỗi. Nhiều cha mẹ trẻ, nhất là các bà mẹ, thấy làm việc cho riêng mình là ích kỷ khi con còn nhỏ. Cảm giác này dễ hiểu, nhưng nên nhìn lại: một người cha, người mẹ có điều mình đang theo đuổi thường vui hơn, kiên nhẫn hơn, và con được thấy tận mắt rằng người lớn cũng có ước mơ.
Viết lại ước mơ cho vừa giai đoạn này
Ước mơ trước khi có con thường được viết cho một người có nhiều thời gian. Bây giờ cần viết lại, không phải bỏ đi.
| Ước mơ trước đây | Phiên bản tuổi 30, con nhỏ |
|---|---|
| Chạy marathon | Chạy 5 km ba buổi mỗi tuần, đẩy con bằng xe đẩy một buổi khi con đủ lớn và đường an toàn |
| Viết một cuốn sách | Viết 300 chữ mỗi tối, mỗi tháng xong một chương |
| Học thạc sĩ | Học một học phần trực tuyến mỗi kỳ, hoặc hoãn hai năm nhưng đọc tài liệu đều |
| Mở tiệm bánh | Nhận làm bánh cho bạn bè dịp cuối tuần, ghi lại công thức và chi phí |
| Đi du lịch nước ngoài | Một chuyến ngắn trong nước cùng con, để dành dần cho chuyến xa khi con lớn hơn |
Phiên bản nhỏ không phải là đầu hàng. Nó giữ cho kỹ năng, thói quen và niềm vui không đứt. Đến khi có thêm thời gian, bạn bắt đầu từ chỗ đang đứng, không phải từ số không.
Tìm khung giờ thật trong một ngày có con nhỏ
Đừng hỏi "mình có rảnh không", vì câu trả lời luôn là không. Hãy nhìn lại một tuần bình thường và tìm những khung giờ lặp lại:
- Sáng sớm trước khi con dậy. Hợp với người ngủ sớm được, khó với người phải dậy đêm cho con bú.
- Giờ nghỉ trưa ở cơ quan. Hai mươi phút đọc, viết, học trên điện thoại.
- Sau khi con ngủ tối. Phổ biến nhất nhưng dễ bị mệt; hợp với việc nhẹ như đọc, lên kế hoạch.
- Một buổi cuối tuần đổi ca. Hai tiếng liền, người kia trông con. Đây là khung quý nhất cho việc cần tập trung.
Chọn hai khung, ghi vào lịch như một cuộc hẹn. Nghiên cứu về "ý định thực hiện" của Peter Gollwitzer (1999) cho thấy viết rõ "khi … thì mình sẽ …" giúp người ta làm theo dự định tốt hơn so với chỉ quyết tâm chung chung. Ví dụ: "Khi con ngủ trưa thứ Bảy, mình sẽ ngồi vẽ ở bàn ăn."
Nói chuyện với người bạn đời
Ước mơ riêng của một người trong gia đình có con nhỏ luôn cần người kia đỡ một phần. Cuộc nói chuyện nên rõ ràng, không vòng vo:
- Nói ước mơ và phiên bản nhỏ của nó. "Em muốn quay lại vẽ. Hiện tại em chỉ cần hai buổi mỗi tuần."
- Nói cần gì cụ thể. "Sáng thứ Bảy anh trông con hai tiếng."
- Đề nghị đổi lại. "Chiều chủ nhật em trông con để anh đi đá bóng." Ước mơ riêng của cả hai đều cần được tính.
- Hẹn nhìn lại sau một tháng. Lịch nào không hợp thì đổi, đừng để thành ấm ức.
Nếu bạn nuôi con một mình, việc đổi ca khó hơn nhiều. Khi đó ông bà, anh chị em, hàng xóm thân, hoặc các nhóm cha mẹ cùng khu có thể thay phiên trông con cho nhau vài giờ mỗi tuần. Nhờ người khác không phải là phiền, mà là cách nhiều gia đình vẫn làm từ xưa.
Đưa ước mơ vào đời sống chung với con
Không phải ước mơ nào cũng phải tách khỏi con. Nhiều ước mơ có thể làm cạnh con, miễn là chấp nhận chậm hơn và lộn xộn hơn:
- Người mơ làm vườn có thể trồng cùng con một chậu rau thơm.
- Người mơ học ngoại ngữ có thể đọc sách tranh song ngữ cho con mỗi tối.
- Người mơ nấu ăn giỏi có thể cho con nhặt rau, khuấy bột.
- Người mơ chụp ảnh có thể làm bộ ảnh "một năm của con" theo mùa.
Con không biết mình đang "giúp cha mẹ thực hiện ước mơ", nhưng con học được rằng người lớn cũng tập, cũng sai, cũng thích thú với một việc.
Khi kiệt sức
Có những tháng, nhất là năm đầu sau sinh, không có khung giờ nào cho ước mơ cả. Đó là bình thường. Hãy tạm gác mà không tự trách, chỉ giữ lại một sợi chỉ nhỏ: một trang sổ ghi ước mơ, đọc lại mỗi tháng một lần.
Cần để ý: mệt mỏi kéo dài, buồn bã, mất ngủ dù có cơ hội ngủ, không còn thấy vui với con hay với bất cứ điều gì, đặc biệt trong năm đầu sau sinh, có thể là dấu hiệu của trầm cảm sau sinh hoặc kiệt sức. Đây là chuyện y khoa, không phải yếu đuối. Hãy nói với người thân và đi khám bác sĩ hoặc gặp chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con, gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, và báo cho một người tin cậy.
Một tuần mẫu cho cha mẹ có con dưới 3 tuổi
| Ngày | Người A | Người B |
|---|---|---|
| Thứ Ba tối | 30 phút học tiếng Anh sau khi con ngủ | Dọn dẹp, chuẩn bị đồ ngày mai |
| Thứ Năm tối | Dọn dẹp, chuẩn bị đồ ngày mai | 30 phút đọc sách chuyên môn |
| Thứ Bảy sáng | 2 tiếng ra ngoài vẽ | Trông con, đưa con ra công viên |
| Chủ nhật chiều | Trông con | 2 tiếng chơi thể thao với bạn |
Lịch này không cần đúng từng phút. Điều quan trọng là mỗi người có ít nhất hai khung mỗi tuần mà cả hai đều biết và tôn trọng.
Bắt đầu từ tuần này
- Viết lại ước mơ riêng của mình, rồi viết phiên bản nhỏ vừa với giai đoạn con nhỏ.
- Tìm hai khung giờ lặp lại trong tuần, ghi vào lịch dưới dạng "Khi … thì mình sẽ …".
- Nói với người bạn đời hoặc một người thân: mình cần gì, và mình đổi lại gì.
- Chọn một việc làm cùng con có dính tới ước mơ của mình, làm thử một lần cuối tuần này.
- Điền mẫu: "Giai đoạn này, ước mơ của mình là ____, mỗi tuần mình dành ____ cho nó. Khi con vào lớp Một, mình sẽ ____."
Câu hỏi thường gặp
Có con nhỏ rồi có nên theo đuổi ước mơ riêng không?
Nên, nhưng ở phiên bản vừa với giai đoạn này. Hai khung 20–30 phút mỗi tuần đủ giữ cho kỹ năng và niềm vui không đứt. Cha mẹ có điều mình theo đuổi cũng cho con thấy người lớn vẫn học, vẫn tập.
Làm sao có thời gian cho bản thân khi con còn nhỏ?
Tìm những khung giờ lặp lại trong tuần như sáng sớm, giờ nghỉ trưa, sau khi con ngủ, và một buổi cuối tuần đổi ca với người bạn đời. Ghi vào lịch như một cuộc hẹn, và đổi lại cho người kia cũng có thời gian riêng.
Thấy có lỗi khi dành thời gian cho mình thì sao?
Cảm giác này rất phổ biến ở cha mẹ trẻ. Có thể nghĩ khác đi: một người cha, người mẹ được nghỉ ngơi và có niềm vui riêng thường kiên nhẫn hơn với con. Thời gian riêng vài giờ mỗi tuần không lấy đi điều gì của con.
Mệt mỏi, buồn bã kéo dài sau sinh có phải bình thường không?
Mệt là bình thường, nhưng buồn bã, mất ngủ, mất hứng thú kéo dài nhiều tuần có thể là dấu hiệu trầm cảm sau sinh. Hãy nói với người thân và đi khám bác sĩ hoặc gặp chuyên gia tâm lý; nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con, gọi 115 ngay.
