Bảng tầm nhìn gia đình là một tấm bảng chung, thường treo ở phòng khách hoặc gần bàn ăn, chia làm hai phần: ở giữa là vài điều ước cả nhà cùng làm trong năm, xung quanh là một ô nhỏ cho điều ước riêng của từng người. Bảng được làm trong một buổi họp mặt, mỗi người góp hình và ý, và được nhìn lại vài tháng một lần. Khác với bảng cá nhân, giá trị chính của nó là để các thành viên biết người kia đang mong gì và giúp được nhau ở đâu.
Bố cục: phần chung ở giữa, phần riêng xung quanh
Bố cục hay dùng nhất là hình "bông hoa": một vòng tròn lớn ở tâm cho điều ước chung, các cánh xung quanh cho từng người. Nhà ba thế hệ có thể có sáu, bảy cánh; nhà hai vợ chồng có thể chỉ hai cánh và một tâm.
| Phần bảng | Chứa gì | Số lượng gợi ý |
|---|---|---|
| Tâm (chung) | Điều cả nhà cùng làm: một chuyến về quê, một khoảng vườn, bữa tối không điện thoại mỗi tuần | 2–3 điều |
| Cánh của từng người | Một điều riêng mỗi người muốn làm trong năm | 1–2 điều/người |
| Dải dưới cùng | "Ai giúp ai": tên người giúp ghi cạnh điều ước | Tuỳ |
| Góc nhỏ | Chỗ trống để thêm giữa năm | 1 khoảng |
Giữ ít là chìa khoá. Bảng gia đình đông người nên càng dễ ngợp; nếu ai cũng dán năm điều, bảng thành tấm áp phích không ai đọc nổi.
Chọn điều ước chung thế nào
Điều ước chung khó chọn hơn điều ước riêng, vì phải có cả nhà gật. Một cách làm đơn giản:
- Mỗi người viết ba điều muốn làm cùng cả nhà, mỗi điều một mẩu giấy, không bàn trước.
- Dán hết lên bàn, gom những mẩu giống nhau thành nhóm. Thường sẽ thấy vài ý trùng khá bất ngờ.
- Mỗi người được ba dấu chấm để đánh vào ý mình thích nhất (có thể dồn cả ba vào một ý).
- Lấy hai, ba ý nhiều chấm nhất đưa vào tâm bảng. Các ý còn lại cất vào phong bì "năm sau".
Cách bỏ phiếu bằng chấm giúp trẻ nhỏ có tiếng nói ngang người lớn, và tránh việc người nói to nhất quyết định. Với nhà có ông bà ít đi lại, nên ưu tiên ý mà ông bà tham gia được.
Ví dụ điều ước chung vừa sức
- Mỗi tháng một buổi chiều Chủ nhật đi bộ ở một công viên khác nhau trong tỉnh.
- Cả nhà cùng nấu một món quê nội, một món quê ngoại, học từ ông bà.
- Làm một album ảnh in của năm, mỗi người chọn ảnh tháng của mình.
- Trồng một giàn bầu hoặc một bồn rau trên sân thượng.
- Một chuyến đi xa trong dịp hè, cả nhà cùng góp ý điểm đến.
Phần riêng: để mỗi người được thấy
Điều ước riêng của từng người là phần hay bị bỏ qua, nhất là của cha mẹ. Nhiều nhà làm bảng chỉ toàn chuyện con học, con đi đâu, trong khi mẹ muốn học lại đàn, bố muốn chạy một cuộc chạy 10 km, bà muốn về thăm làng cũ. Khi trẻ nhìn thấy cha mẹ và ông bà cũng có ước mơ riêng, cũng tập, cũng có lúc chưa làm được, trẻ học được rằng ước mơ không phải chuyện riêng của tuổi nhỏ.
Mỗi cánh nên có:
- Một hình — tốt nhất là cảnh người đó đang làm việc ấy, hoặc dụng cụ của việc ấy.
- Một việc nhỏ ghi bên cạnh, viết bằng chính tay người đó (trẻ chưa biết viết thì vẽ).
- Tên người giúp: "Bố giúp con tập xe đạp sáng thứ Bảy", "Con nhắc mẹ tập đàn sau bữa tối". Đây là phần làm bảng gia đình khác bảng cá nhân.
Tổ chức buổi làm bảng
Thời gian và không khí
Một buổi chừng hai tiếng, chia hai nửa: nửa đầu nói chuyện và chọn, nửa sau cắt dán. Hợp nhất là dịp nghỉ Tết, ngày đầu năm dương lịch, hoặc ngày đầu kỳ nghỉ hè. Có đồ ăn nhẹ, tắt tivi, điện thoại để một chỗ.
Ai điều phối
Một người lớn giữ nhịp, nhưng không quyết thay. Có thể luân phiên: năm nay bố, năm sau mẹ, năm sau nữa đứa con lớn. Người điều phối có ba việc: nhắc giờ, đảm bảo ai cũng được nói, và ghi lại.
Khi có bất đồng
Bất đồng là chuyện thường. Con lớn muốn đi biển, con nhỏ muốn lên núi; bố muốn tiết kiệm sửa nhà, mẹ muốn một chuyến đi xa. Vài nguyên tắc giữ buổi làm khỏi thành cuộc cãi:
- Bất đồng về điều chung thì đặt cả hai vào phong bì, chọn lại bằng chấm, hoặc xếp lượt: năm nay ý này, năm sau ý kia.
- Không ai được gạt điều riêng của người khác. Có thể hỏi "cần gì để làm được", nhưng không nói "cái đó không cần".
- Chuyện tiền bạc lớn (sửa nhà, mua xe) bàn riêng giữa người lớn, ở buổi khác. Bảng tầm nhìn không phải chỗ quyết ngân sách.
Gia đình đặc biệt: ở xa, đông thế hệ, con lớn
Gia đình ở xa nhau
Cha hoặc mẹ đi làm xa, con học ở thành phố khác: có thể làm bảng số chung trên một tài liệu chia sẻ, hoặc mỗi người tự làm phần của mình rồi gửi ảnh, một người in ra ghép lại. Gọi video trong buổi làm để ai cũng có mặt.
Nhà ba thế hệ
Ông bà thường ngại nói điều mình muốn, sợ phiền con cháu. Câu hỏi cụ thể dễ mở lời hơn câu hỏi chung: "Năm nay bà muốn ăn lại món gì ngày xưa?", "Ông muốn về thăm ai?". Cháu có thể là người viết hộ và dán hộ.
Con tuổi mới lớn
Trẻ 13–15 tuổi có thể không muốn để lộ điều ước riêng trên bảng phòng khách. Cho phép con ghi gọn, ghi bằng ký hiệu, hoặc chỉ góp phần chung. Tôn trọng điều đó giữ con ở lại buổi làm.
Sau buổi làm: giữ bảng còn sống
- Treo ở chỗ cả nhà đi qua: gần bàn ăn, cạnh tủ lạnh, hành lang. Phòng ngủ của bố mẹ thì không ai thấy.
- Nhìn lại mỗi quý một lần trong 15 phút sau bữa tối: điều nào đã làm, dán thêm một dấu; điều nào kẹt, ai giúp được.
- Ghi lại khoảnh khắc: làm xong điều chung nào, chụp một tấm ảnh dán nhỏ ở góc. Cuối năm, góc này thành ký ức của cả nhà.
- Cuối năm chụp lại bảng rồi mới làm bảng mới. Xếp ảnh bảng các năm cạnh nhau là một cuốn biên niên gia đình nho nhỏ.
Bắt đầu từ tuần này
- Trong một bữa tối, hỏi mỗi người: "Năm nay muốn cả nhà cùng làm một việc gì?" Ghi lại, chưa chọn.
- Hẹn ngày làm bảng trong vòng hai tuần, chọn giờ mọi người đều ở nhà.
- Chuẩn bị một tờ bìa lớn, báo cũ, mẩu giấy và bút dạ chấm bình chọn.
- Chuẩn bị mẫu cho từng cánh: "Năm nay ______ muốn ______. Việc đầu tiên: ______. Người giúp: ______."
- Đặt sẵn ngày nhìn lại đầu tiên sau ba tháng, ghi vào lịch chung.
Câu hỏi thường gặp
Bảng tầm nhìn gia đình là gì?
Là một tấm bảng chung có vài điều ước cả nhà cùng làm ở giữa và một ô cho điều ước riêng của từng người. Bảng được làm trong buổi họp mặt và treo ở nơi cả nhà đi qua để nhắc và giúp nhau.
Làm sao chọn điều ước chung khi mỗi người muốn một kiểu?
Mỗi người viết ba ý, gom ý trùng, rồi mỗi người dùng ba dấu chấm để bình chọn. Lấy hai, ba ý nhiều chấm nhất; ý còn lại để dành năm sau hoặc xếp lượt.
Có nên đưa điều ước của cha mẹ lên bảng gia đình không?
Nên. Khi trẻ thấy cha mẹ, ông bà cũng có ước mơ riêng và đang tập từng chút, trẻ học được rằng ước mơ là chuyện của mọi tuổi. Đó cũng là dịp cả nhà giúp nhau.
Bảng tầm nhìn gia đình nên treo ở đâu?
Ở chỗ cả nhà đi qua mỗi ngày như gần bàn ăn, cạnh tủ lạnh hay hành lang. Treo trong phòng riêng thì bảng nhanh chóng bị quên.
Bao lâu nên nhìn lại bảng tầm nhìn gia đình?
Mỗi quý một lần, khoảng 15 phút sau bữa tối, là vừa. Mỗi năm làm bảng mới, nhớ chụp lại bảng cũ để giữ làm kỷ niệm.
